مقايسه ديدگاه تكثرگرايي ديني هيك با ديدگاه انحصارگرايي ديني پلنتينگا

هدف اين مقاله مقايسه و ارزيابي ديدگاه جان هيك و آلوين پلنتينگا در مورد مساله تنوع ديني است. هيك در تبيين ديدگاه تكثرگرايي خود، مشكلات انحصارگرايي و شمول گرايي ديني مسيحي را طرح كرده و تنها راه خلاصي از اين چالش‌ها را نگاهي كثرت گرايانه به اديان معرفي مي‌كند. وي با تاكيد بر تحول رستگارآفرين از خود محوري به خدا محوري، به عنوان گوهر اصلي دين، اختلاف ظاهري ميان اديان و دعاوي آنها را ناشي از بي توجهي به زبان سمبليك دين مي‌داند. پلنتينگا برخلاف هيك، اختلافات موجود بين اديان را دليلي بر تناقض آميز بودن موضع كثرت گرايي، و حقانيت انحصارگرايي ديني تلقي مي‌كند. وي در تبيين و دفاع از موضع انحصارگرايانه خود، دو دسته از انتقادات اخلاقي و معرفتي را بررسي كرده و به رد آنها مي‌پردازد. پلنتينگا، به كمك نظريه كاركرد گرايي صحيح خود و با وام گرفتن از الگويي معروف به الگوي آكوييناس-كالوين، به اثبات اعتبار معرفتي موضع انحصار گرايي مي‌پردازد. از مقايسه اين دو نظريه و ارزيابي استدلال‌ها و مباني آنها، به نظر مي‌رسد كه اشكالات عمده‌اي بر هر دو ديدگاه، بويژه به لحاظ توجيه معرفت شناختي آنها، وارد است و هيچ كدام از توجيه معرفتي مناسبي برخوردار نيستند. با اين وجود، به نظر مي‌رسد، نظريه هيك، به جهت تاكيد بر تسامح بين پيروان اديان، از جذابيت بيشتري نسبت به ديدگاه انحصارگرايانه پلنتينگا بر خوردار است.