گفتگوي توافقي يا ديالكتيك هرمنوتيكال ميان عقل و دين «ديدگاهي نو در نسبت ميان عقل و دين»

The Hermeneutic Dialectical between Reason and Religion: A New Approach to Their Relation

در بحث پردامنه «عقل و نقل»، كه گاه با عناوين ديگري چون «عقل و وحي» يا «عقل و دين» نيز از آن ياد مي‌شود، چهار نظريه معروف با يكديگر رقابت مي‌كنند: اصالت عقل، اصالت نقل، تقدم عقل، تقدم نقل. در اين جستار، ضمن تشريح محل نزاع و و ديدگاه هر يك از قايلان به چهار نظريه مذكور، استدلال شده است كه هيچ يك از آنها قابل دفاع نيست و بايد در پي نظريه‌اي بديل بود. نگارنده نظريه‌اي را با عنوان رويكرد گفتگويي و توافقي ميان عقل و نقل يا، به تعبيري فني‌تر، ديالكتيك هرمنوتيكال عقل و نقل طرح كرده است و به كمك برخي مباني هرمنوتيك فلسفي به تبيين آن پرداخته است. اين ديدگاه از نواقص چهار ديدگاه يادشده خالي است. به عقيده نگارنده، ديدگاه مطرح‌شده در سلوك فكري فيلسوفان صدرايي و از همه مشخص‌تر در ملاصدرا داراي سابقه و پيشينه است، هرچند نه با اين عنوان و آوازه.

There are four main theories concerning the explanation of the relation between “reason and religion” including rationalism, traditionalism, primacy of reason, and primacy of revelation. In this article, after a review of these theories, I shall argue that none of them is satisfactory and thus, we should look for an alternative theory. I suggest that the dialectical hermeneutical approach to the relation between reason and religion can be such a satisfactory theory which avoids the difficulties with the aforementioned theories. I shall explain the theory by means of some philosophical hermeneutical foundations and show how it is rooted in the views of Mulla Sadra and his followers.