معيار اخلاقي فعاليت‌هاي اقتصادي از ديد آيه‌هاي اقتصادي قرآن كريم

اخلاق هنجاري به عنوان يكي از شاخههاي فلسفه اخلاق به دنبال دست‌يابي به ملاكهاي اخلاقي براي تنظيم رفتار درست و نادرست انسان است. درباره عامل‌هاي دخيل در درستي و نادرستي عموم رفتار انسان‌‌ها، ديدگاه‌هاي فضيلت‌گرايي ـ كه عملي را روا مي‌دانند كه برگر فته از فضيلت باشد ـ، نتيجهگرايي ـ كه معيار درستي عمل را خوبي نتيجه‌هاي آن ميدانند ـ و وظيفهگرايي ـ كه معيار درستي عمل را ذات عمل بيان مي‌كنند، نه نتيجه ـ و سرانجام وظيفه‌گرايي نتيجه‌گرا مطرح شده‌اند. هدف نوشتار پيش ‌رو بررسي تطبيقي معيار اخلاقي فعاليت‌هاي انسان درباره رفتارهاي اقتصادي با عنايت به آيه‌هاي اقتصادي قرآن كريم است؛ از اين رو ابتدا به توضيح مختصري از نظريه‌هاي اخلاق هنجاري پرداخته؛ سپس با بررسي آيه‌هاي اقتصادي قرآن كريم در قالب گزاره‌هاي اخباري و انشايي، مصداق‌هايي براي هر يك از اين نظريه‌ها بيان شده است. يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهد با مصداق‌هايي كه قرآن كريم در آيه‌هاي اقتصادي آورده، روح حاكم بر فعاليت‌هاي اقتصادي بايد فضيلت‌گرايي به معناي داشتن حُسن فاعلي و رعايت اعتدال در امور اقتصادي قرار گيرد و بايد وظيفه‌گرايي نتيجه‌گرا به معناي ملتزم‌بودن به دستورهاي الاهي در زمينه اقتصادي و در عين حال توجه‌داشتن به نتيجه‌هاي سنت‌هاي اقتصادي قرآني مد نظر فعالان اقتصادي قرار گيرد.

Normative ethics, as a branch of moral philosophy, seeks to achieve moral standards to regulate right and wrong behaviors of human beings. Regarding the factors involved in these behaviors’ being right or wrong, the following views have been put forward: virtue ethics (which permits the action that has originated from virtue), consequentialism (according to which the measure of rightness of the action is its results), deontology (whose criterion is not the action’s results, but rather its nature), and consequentialist deontology. The aim of this study is to comparatively examine the ethical measure of humans’ economic activity with regard to the economic verses of Quran. Thus, at first, a brief explanation of the normative ethical theories is offered, and then, examining Quran’s economic verses in the form of declarative and normative statements, some examples for each of these theories are stated. The findings show that according to the instances stated in the economic verses of the Holy Quran, the spirit of the economic activities should be that of virtue, that is, having good motivation and moderation in economic affairs, and that economic agents should consider consequentialist deontology in the sense of commitment to divine commandments in the economic sphere and in the meantime pay attention to the consequences of Quran’s economic traditions.