سبك ادبيِ رياض العارفين و منهاج-السالكين

Literary and Artistic Style at Riaz-ol-Arefin and Minhaj-ol-Salekin

«كاركرد عمده ادبيات، بازگشتن به كنه تجربه و دست يافتن به واقعيت عاطفه و تخيل است. شاعران و نويسندگان بزرگ ـ بنا به تربيت زباني و فرهنگي خود ـ راه هاي گوناگوني براي اين بازگشت و دستيابي برمي‌گزيند. در آثار شاعران سبك هندي ـ در اغلب ـ عاطفه با تصوير يا تصاويري پيوند مي‌خورد و از مجموع يا تقابل آنها، صحنه پيچيده‌اي را در چشم انداز خيال خواننده مي‌گسترد كه در بافت كلام به آن مضمون مي‌گوييم و در خارج كلام، منظره‌اي است سوررياليستي و روياگونه؛ در اينجا قوّت سخن در جنبه القايي تصويرها و صحنه يا صحنه هاي حاصل از تركيب يا تقابل آنهاست كه عاطفه و پيام شاعر را به خواننده انتقال مي‌دهد». (شعار، 1368: 25ـ 24) «هدف هنر، ابلاغ و انتقال احساس هنرمند است. تصويرهاي خيال آميز، وسيله مهم بيان و تفسير احساس و انديشه گوينده يا به عبارتِ «وُردزوزث» تخيل يك عدسي طلايي است كه شاعر از خلال آن، موضوعات را به شكل و رنگ اصلي شان مي‌بيند». (همان: 51) از هنگامي كه تصوف به صورت يك نهاد شناخته شده اجتماعي درآمد، زبان و نظام نشانه شناسي خاص آن نيز به وجود آمد و اصطلاحات ويژه‌اي پديدار شد كه در درون اين نهاد بار معنايي خاصي داشت و براي ناآشنايان به اين مكتب نامفهوم بود. صوفياني كه تجربه‌هاي ناب شخصي داشته‌اند تصاوير و تعابير شخصي مختص به خود دارند و فرديت و خلاقيت آنها را از خلال تصويرهاي ابتكاري مي‌توان كشف كرد، اما صوفيان مقلد كه صرفاً با خواندن آثار متقدمان با زبان تصوف انس گرفته‌اند و تصويرها و نمادهاي متداول در ادبيات صوفيه، ملكه ذهن ايشان شده، رنگ و بوي فرديت در شعر و سخنشان نمي توان يافت. آنها از تعبيرها و تصويرهاي عمومي بهره مي‌گيرند. مع-الوصف، در اين مقاله برآنيم تا ضمن بر شمردن جلوه هاي هنري كتاب رياض العارفين، حتي المقدور مسايل زيبايي-شناسي ابداعي و ممتاز آن را در پيش ديده خوانندگان فراهم آوريم و تا حدودي دنيا و تجربه درون و برون وي را بشناسانيم.