بررسي تطبيقي آراي علامه شهيد مطهري و علامه مصباح در باب فلسفه نظري تاريخ

فلسفه تاريخ بنا به دو كاربرد متفاوت واژه «تاريخ»، ناظر به دو علم مجزا و متفاوت است: يكي فلسفه علم تاريخ كه به شناخت فلسفي ـ منطقي علم تاريخ و تاريخ نگاري مي پردازد؛ و ديگري فلسفه نظري تاريخ كه پديده ها و وقايع تاريخي را بررسي مي كند و درصدد كشف قوانين فلسفي و هستي شناختي (تكويني) حاكم بر روند كلي و سير حركت تاريخ حيات بشري است و مسائلي همچون هدفمندي، تكامل و قانونمندي سير مذكور را مطالعه مي كند. مقاله پيش رو با رويكردي فلسفي ـ قرآني و به روش تطبيقي، آراي دو متفكر بزرگ معاصر جهان اسلام ـ آيت الله شهيد مرتضي مطهري و آيت الله علامه مصباح را در باب مسائل اساسي فلسفه نظري تاريخ مطمح نظر قرار داده و ديدگاه هاي اين دو انديشمند فيلسوف و قرآن شناس در زمينه حقيقت و ماهيت جامعه و تاريخ، و اصيل يا اعتباري بودن اين دو، قانونمندي جامعه و تاريخ، اشتراك جامعه ها در قوانين جامعه شناختي، مسئله آزادي انسان و نسبت آن با قوانين اجتماعي و تاريخي، تكامل در جامعه و تاريخ، و امكان يا عدم امكان پيش بيني آينده تاريخ را بررسي كرده و بعضاً اين ديدگاه ها را نقد كرده است.