بررسي تطبيقي مساله بداء در آراء ميرداماد، ملاصدرا و سيد محمدكاظم عصار با تكيه بر وجه عرفاني اين مساله

مساله كلامي بداء در كتاب هاي كلامي شيعه جايگاه خاص خود را دارد. بداء به عنوان آشكار شدن امري از ناحيه خداوند بر خلاف آنچه ظاهر بوده است در كلام شيعه مطرح و در احاديث اهل تسنن نيز موجود است. آنچه محل كلام است اين است كه چگونه مساله بداء به خداوند نسبت داده مي شود؟ از اين جهت كه بداء در مراحل خلقت(مشيت، اراده، قضا و قدر) موثر است. ميرداماد در آراء خويش اين مسئله را بررسي كرده و با توجه به نظريه حدوث دهري و قياس بداء با نسخ و تقريري جديد از قدر، آن را تبيين نموده است. صدرالمتالهين ضمن مخالفت با شباهت نسخ با بداء تبيين خويش از بداء را با دو رويكرد متفاوت ارائه مي نمايد. مرحوم سيد محمدكاظم عصار نيز با مباني حكمت متعاليه و عرفان نظري دو تبيين از بداء ارائه نموده است. نوشتار حاضر ضمن تبيين مساله بداء از منظر اين سه فيلسوف به نقد و بررسي آراء ايشان مي پردازد.