جايگاه ثتا ( Θ) در مابعدالطبيعه

Θ (ثتا) نهمين رساله از مجموعه مابعدالطبيعه است. ارسطو Θ را به بحث از قوه و فعل اختصاص داده و آن را بعنوان مسئله اي مستقل در فلسفه اولي طرح كرده است. در خصوص جايگاه رساله Θ و ارتباط آن با كل مجموعه مابعدالطبيعه دو ديدگاه كلي مطرح است: مطابق يك ديدگاه رساله Θ در ذيل Ζ (زتا) كه متكفل بحث از جوهر است قرار دارد و نقش آن توضيح و يا تكميل Ζ است. مطابق ديدگاه ديگر مسئله قوه و فعل و به تبع آن رساله Θ مستقل از Ζ است و مسئله خاص خود را دنبال مي كند. موافقان اين ديدگاه عمدتاً بر اساس آنچه در آغاز Θ آمده است و نيز ساختار و محتواي Θ استدلال كرده اند. در مقابل طرفداران ديدگاه نخست بر اساس ساختار و محتواي Ζ و Η (اتا) و نيز آنچه در Η6 آمده است استدلال ميكنند. در اين مقاله تلاش شده است به نحو ديگري از استقلال Θ دفاع شود. استدلال خاصي كه در اينجا طرح شده بر اساس شواهد متني است و بر دو پايه استوار است: يكي معاني مختلف موجود كه ارسطو در Δ7 (دلتا) و Ε2(اپسيلن) طرح كرده است و ديگرترتيب رسالات بعدي يعني Ζ و Θ كه با آنچه ارسطو در Ε4 در خصوص لزوم بررسي دو معناي موجود طرح كرده است، كاملاً تطبيق دارد. موجود به نحو مطلق به بالقوه و بالفعل تقسيم مي شود و از اين رو اين تقسيم به جوهر اختصاصي ندارد، اما از آنجا كه همه معاني موجود (در معني اَشكال مقولات) به جوهر راجعند، بحث از قوه و فعل نيز نهايتاً بحث از جوهر بالقوه و جوهر بالفعل است. تلاش شده است نشان داده شود اين معنا از اختصاصِ بحث قوه و فعل به جوهر كه در اينجا مورد نظر است، غير از معنايي است كه مورد نظر گروه اول است و بنابراين برخلاف آن ديدگاه، استقلال Θ را نفي نمي كند.