مدل‌سازي اجتناب مالياتي با استفاده از اطلاعات حسابداري: شواهدي از بورس اوراق بهادار تهران

Modeling Tax Avoidance by Accounting Information: Evidence from Tehran Stock Exchange

اجتناب از ماليات، يك نوع سو استفاده رسمي از قوانين مالياتي است. عوامل متعدد اقتصادي، اجتماعي و روانشناسي را مي‌توان به‌عنوان دلايل اجتناب از پرداخت ماليات ذكر كرد. در ايران به دليل محرمانه بودن اطلاعات، عدم تطبيق آمارهاي مراكز مختلف، ناتواني در استفاده از روش‌هاي مستقيم اندازه‌گيري و... نمي‌توان تخمين دقيقي از اين مقوله انجام داد. هدف اين پژوهش، مدل‌سازي اجتناب از پرداخت ماليات با استفاده از داده‌هاي حسابداري در بورس اوراق بهادار تهران است. بدين منظور اطلاعات كلي شركت‌ها در فاصله زماني ده‌ساله 1383 الي 1392 بررسي‌شده و 490 سال‌ شركت انتخاب گرديد و به مدل‌سازي اجتناب مالياتي با استفاده از تكنيك مدل‌سازي معادلات ساختاري پرداخته شد. نتايج پژوهش نشان مي‌دهد كه حاكميت شركتي بر اجتناب مالياتي تاثيرگذار است، به‌طوري‌كه با افزايش سازوكارهاي حاكميت شركتي، اجتناب مالياتي كاهش مي‌يابد. همچنين حاكميت شركتي به‌طور غيرمستقيم (از طريق متغير ميانجي كيفيت گزارشگري مالي) بر اجتناب مالياتي تاثيرگذار است. ساير نتايج پژوهش نيز نشان مي‌دهد كيفيت حسابرسي بر اجتناب مالياتي تاثيرگذار است به‌طوري‌كه با افزايش كيفيت حسابرسي، اجتناب مالياتي كاهش مي‌يابد. همچنين كيفيت حسابرسي به‌طور غيرمستقيم (طريق متغير ميانجي كيفيت گزارشگري مالي) بر اجتناب مالياتي تاثيرگذار است.

Tax avoidance is a kind of abusing source of tax rules. Economic factors, social and psychological issues can be regarded as the reasons for tax avoidance. In Iran, for reasons such as regarding many information as confidential, lack of compatibility among data stored in different centers, inability to use direct methods of measurement and etcetera, it is difficult to provide precise or accurate estimation of tax avoidance. The aim of this study was modeling tax avoidance sources, using accounting information of companies listed in the Tehran Stock Exchange, TSE. This followed by collecting general information of the companies in a 10 year period from 1383 to 1392, and selecting a sample of 490 year-company fro TSE, using Smart PLS software and modeling technique of structural equation for tax avoidance modeling. The results showed that increase in the mechanisms for corporate governance impacts on tax avoidance inversely, and that corporate governance through the quality mediating variable of financial reporting affects tax avoidance indirectly. Other results showed that audit quality influences tax avoidance inversely, and that audit quality through the quality mediating variable of financial reporting affects tax avoidance indirectly.