رابطه عقيدتي - معرفتي انسان و خدا در نهج البلاغه

Ideological- Cognitive Relation of Human and God in Nahj ul-Balāghah

مفهوم «رابطه» یك­صد و پنجاه سال پیش هرگز به معنای امروزی به­كار نمی­رفت. با این وجود، مفاهیم جانشین آن از قبیل «انس» در نهج ­البلاغه به­كرّات آمده است كه هریك از آنها بیان­كننده اصناف و مراتب رابطه اعم از رابطه انسان و خدا و سایر رابطه­هایند. در زمینه روابط انسان، در مجموع با چهار رابطه مواجهیم: رابطه انسان با خدا، خودش، انسان­های دیگر و طبیعت. هریك از این روابط هم در پنج ساحت وجودی انسان تحقق می­یابند كه در مجموع بیست نوع رابطه را دربر می­گیرد كه یكی از آنها، رابطه عقیدتی - معرفتی انسان و خداست. این رابطه شامل روابط بندگی، خلیفگی، عاشقانه و همكاری است كه روابط اول و سوم و دوم به ترتیب از بسامد بالایی در نهج ­البلاغه برخوردارند. اما رابطه همكاری به آن شكلی كه در ادیان خاور دور نظیر دائویی (Taoism) مطرح است، در نهج ­البلاغه طرح نشده است؛ اما در عین حال، خدا و بنده همكاری می­كنند تا رفتارهای انسان بهتر و به كمال خود نزدیك شود.

The word Relation is a new concept that did not used in its today`s meaning one hundred and fifty years ago. In spite of this situation, its substitute concepts like friendliness is used in Nahj ul-Balāghah many times and each of them express varieties & places in general relation between human and God and other relations. On the whole, we face four relations: human relation with God, himself and other humans and nature. Also these relations fulfill in five eras that contain twenty relations that one of them is relation of ideological-cognitive of human. This relation contains relations of slavery; succession; lovely and cooperation. Among relations, relation of first and third and second are high respectively frequency in Nahj ul-Balāghah but cooperation relation is not discussed in Nahj ul-Balāghah like that in near and far east religion like Taoism but God and slave cooperate to improve behavior of human and approach to its perfection.