بررسي و نقد ديدگاه محمد عَجاج خطيب دربارۀ نقل به معنا

نقل به معنا از مسائل مهم تاريخ حديث و تأثيرگذار در حوزه اعتبار روايات بوده و بستر آرا متفاوت و متناقضي از سوي پژوهشگران معاصر است؛ يكي از اين آرا متعلق به محمد عَجاج خطيب، از دانشمندان معاصر اهل‌سنت است؛ وي در كتاب السنه قبل التدوين تلاش مي‌كند تا نقل به الفاظ را به‌عنوان سياست اصلي راويان و محدثان معرفي نمايد و نقل به معنا را انكار نمايد. اين ديدگاه‌ بر پنج بخش استوار است؛ ورع و ترس اصحاب و تابعان در نقل حديث؛ حافظۀ صحابه و تابعان؛ اختلاف الفاظ ناشي از تعدد مجالس پيامبر؛ دلالت روايات اجازۀ نقل به معنا بر جواز عقلي آن بدون وجود مصداق خارجي و استدلال بر الفاظ روايت بدون هيچ تفاوتي. اين پژوهش بر آن است ضمن طرح اين ادعا، بر اساس پاره‌اي از گزارش‌هاي روايي و تاريخي برگرفته از منابع اهل‌سنت، نادرستي آن را اثبات نمايد. برآيند اين پژوهِ نشان داد كه مستندات ارائه‌شده از سوي عجاج، بيانگر مصاديق غير شايع بوده كه وجود نقل به الفاظ را به‌طور گسترده در روايات ثابت نمي‌كند.