درآمدي بر قانون‌گرايي و آزادي‌خواهي در گفتمان مشروطيت ايران

Introduction to the legality and liberation In the Constitutional discourse of Iran

قانون‌گرايي به‌عنوان نشانه اصلي و دال مركزي گفتمان مشروطيت ايران در پيوند استوار با نشانه فرعي آزادي خواهي، مهم‌ترين عامل هويت بخشي گفتمان مذكور در تقابل با گفتمان «دشمن» و «مخالف» آن يعني استبداد طلبي بود. فرايند غيريت سازي در گفتمان مشروطه‌خواهي بيشتر از هر چيز مبتني بر دفاع عقلاني از حكومت قانون و آزادي از سلطه نظام استبدادي صورت مي‌گرفت. در مقابل، گفتمان استبدادطلبي نيز با تفسير ارتجاعي از شريعت سعي در اثبات حق الهي پادشاه و تداوم سلطه پادشاهي خودكامه داشت. منازعات گفتمان‌ها از طريق برجسته نمودن نشانه‌هاي اصلي هركدام و طرد نشانه‌هاي گفتمان مخالف، با غلبه نظام معنايي مشروطيت و فراگير شدن آن در افكار عمومي همراه شد كه نتيجه آن پيروزي جنبش مشروطه‌خواهي در قالب يك رخداد ارتباطي و شالوده شكني در ساختارهاي معنايي نظام استبدادي بود. بازنمايي شرايط سياسي، اقتصادي، فرهنگي و ايدئولوژيك ايران در عصر مشروطه‌خواهي زمينه‌هاي غلبه گفتماني مذكور بر گفتمان حاكم و نظام خودكامه را به‌خوبي نمايان مي‌سازد. بررسي حاضر با تحليل گفتماني مشروطيت و بيان نظام مفصل‌ بندي آن در رقابت با گفتمان مخالف به آشكار ساختن جايگاه عناصر اصلي قانون و آزادي و رابطه آن دو با يكديگر مي‌پردازد.

Legalism as the main element of constitutional discourse is the most important factor in identification of this discourse in confrontation with despotism as the alternative discourse. In this article, after presentation a theoretical framework and related historical studies on the Qajar era, disputes between constitutionalism and despotism and final victory of Iranian constitutional movement have been considered through discourse analysis.