اثر تنش خشكي انتهايي بر عملكرد و اجزاي عملكرد ژنوتيپ هاي گندم نان

به منظور بررسي اثر تنش خشكي انتهايي بر عملكرد و اجزاي عملكرد گندم نان آزمايشي با 35 لاين و ژنوتيپ به صورت طرح كرت­هاي خرد شده در قالب بلوك­هاي كامل تصادفي با سه تكرار تحت شرايط آبياري معمولي (آبياري بر اساس نياز آبي گياه) و تنش خشكي انتهاي فصل (قطع كامل آبياري از شروع مرحله گلدهي) در سال زراعي 88-1387 در ايستگاه تحقيقات كشاورزي داراب انجام شد. تنش خشكي (شرايط نرمال رطوبتي و تنش خشكي انتهايي) به عنوان فاكتور اصلي و ژنوتيپ­هاي گندم به عنوان فاكتور فرعي آزمايش در نظر گرفته شدند. صفات مورد مطالعه شامل عملكرد، اجزاي عملكرد و كاهش دماي سطح كانوپي بودند و به منظور انتخاب ژنوتيپ­هاي متحمل به خشكي شاخص هاي شدت تنش (SI)، شاخص حساسيت به تنش (SSI)، شاخص تحمل به تنش (STI)، ميانگين توليد (MP)، ميانگين هندسي توليد (GMP) و شاخص تحمل (TOL) نيز ارزيابي شدند. نتايج نشان داد كه تنش خشكي سبب كاهش عملكرد و اجزاي عملكرد دانه شد، به­طوري كه ميانگين عملكرد در شرايط نرمال 4691 كيلوگرم در هكتار و در شرايط تنش خشكي انتهايي 3659 كيلوگرم در هكتار بود. همبستگي بين عملكرد دانه با ميزان كاهش دماي كانوپي در هر سه مرحله اندازه­گيري آن از زمان گلدهي تا رسيدگي فيزيولوژيك و نيز با ميانگين هر سه مرحله هم در شرايط بدون تنش و هم در شرايط تنش خشكي، متوسط تا نسبتاً بالا برآورد شد. به­طور كلي، نتايج اين تحقيق نشان داد كه استفاده از كاهش دماي كانوپي به عنوان يك معيار با سرعت بالا در اندازه­گيري، مي­تواند جهت انتخاب ارقام با عملكرد بالا در نسل­هاي اوليه برنامه­هاي اصلاحي مفيد باشد. بررسي شاخص هاي تحمل به تنش نيز نشان داد كه شاخص­هاي MP، GMP و STI براي انتخاب ارقام با عملكرد بالا و متحمل به خشكي از كارايي بهتري برخوردار هستند. هر سه شاخص، ژنوتيپ­هاي 14 و 16 را كه در هر دو محيط داراي عملكرد بالايي بودند، به عنوان ژنوتيپ­هاي متحمل به خشكي معرفي كردند.