تجمع نيترات و نيتريت در توده هاي اسفناج (Spinacia oleracea L) بومي ايران

نگراني قابل توجهي در مورد بروز بيماري هاي ناشي از مصرف سبزي هاي حاوي نيترات و نيتريت زياد مانند اسفناج وجود دارد. پژوهش حاضر به منظور بررسي تجمع نيترات و نيتريت در اندام هوايي (برگ و دمبرگ) 44 توده اسفناج (Spinacia oleracea L.) بومي ايران كه در شرايط مزرعه رشد يافته بودند، انجام گرديد. طرح آماري بلوك هاي كامل تصادفي شامل 44 تيمار (هر ژنوتيپ يك تيمار) و سه تكرار بود. ميزان نيترات و نيتريت به روش اسپكتروفتومتري تعيين گرديد. نتايج نشان دادند ميزان نيترات در اندام هوايي اسفناجتوده هاي اسفناج ايراني از 5/8806 تا 5/3526 ميكروگرم در گرم وزن خشك متغير بود. توده هاي صالح آباد قم، رهنان اصفهان، سرآسياب 1 (كرمان)، سيرجان (كرمان)، قزوين، زنجان 2 و خرم آباد بيشترين تجمع نيترات را داشتند (5/8806 تا 7092 ميكروگرم در گرم وزن خشك). تجمع نيترات در اندام هوايي توده هاي سرآسياب 2 (كرمان) و ماهان (كرمان) به طور معني داري كمتر از ساير توده ها بود (3594 تا 5/3526 ميكروگرم در گرم وزن خشك). ميزان نيتريت در تمام توده هاي اسفناج ايران (بين 7/188 تا 8/73 ميكروگرم در گرم وزن خشك) كمتر از ميزان نيترات بود. توده هاي مختلف اسفناج در اين آزمايش تفاوت معني داري در ميزان نيتريت داشتند. توده هاي اسفناج خرم آباد، ورامين-1، ماهان، بجنورد-1، قم، ساري-2 وراور كرمان كمترين ميزان نيتريت را در مقايسه با ساير توده هاي اسفناج داشتند (بين 8/73 تا 51/89 ميكروگرم در گرم وزن خشك). در حاليكه بيشترين ميزان نيتريت در توده هاي اسفناج (بين 1/163 تا 7/188 ميكروگرم در گرم وزن خشك) در توده هاي سرآسياب-1 كرمان، يزد، همدان و برآن اصفهان وجود داشت. نتايج نشان دادند ميانگين تجمع نيترات يا نيتريت در اين توده ها تفاوت معني داري داشت و با توجه به اختلاف زياد در ميزان تجمع نيترات و نيتريت در اندام هوايي توده هاي بومي اسفناج ايران، زمينه استفاده آنها در برنامه هاي بهنژادي براي توليد ارقام با ميزان تجمع نيترات كمتر وجود دارد.