بررسي زبانشناختي قرائت واژه‌ي «غرفه» در آيه‌ي «إلا من اغترف غرفه بيده»

A Linguistic Study of Reading the Word “غرفه” in the Quranic Verse “excepting one who takes [from it] in the hollow of his hand”

درباره‌ي نحوه‌ي قرائت كلمه‌ي «غرفه» در آيه‌ي «فَمَن شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنيّ‏ِ وَ مَن لَّمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنيّ‏ِ إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَهَ بِيَدِهِ» (بقره:249) اختلاف وجود دارد. برخي آن را «غُرفه» خوانده‌اند و برخي «غَرفه». ابوعمرو معتقد است مقدار آبي كه در دست است «غَرفه» و آب درون ظرف «غُرفه» ناميده مي‌شود به همين سبب وي قرائت «غَرفه» را اختيار مي‌نمايد و كسايي به اسلوب زبانشناختي آيه اشاره مي‌كند و مي‌گويد: اگر به جاي فعل «اغترف» فعل «غَرَف» بود من «غَرفه» مي‌خواندم. اين موضوع نشان مي‌دهد معاني واژگان و مباحث زبانشناختي در نحوه‌ي قرائت قراء اثر داشته است. پژوهش حاضر با واكاوي منابع لغوي، قرائي، تفسيري و روايي به روش توصيفي، تحليلي به بررسي معناي «غَرفه» و «غُرفه» پرداخته است. تحليل منابع مذكور در بيان معناي اين دو واژه، چگونگي ارتباط و تعامل لغت پژوهان و قاريان قرآن را نشان مي‌دهد. لغت پژوهان ضمن بيان معناي اين دو واژه اختلاف معنايي را كه براي «غَرفه» و «غُرفه» ذكر شده است به يونس و فراء نسبت مي‌دهند كه يكي شاگرد ابوعمرو بصري و ديگري شاگرد كسايي است. بنابراين، اين فرضيه تقويت مي‌گردد كه گاهي آراء لغت پژوهان متأثر از بيانات قاريان قرآن كريم است. يافته‌هاي حاصل از اين پژوهش نشان مي‌دهد دليل علمي و مستدل براي تأييد يكي از وجوه قرائي وجود ندارد و دلايلي كه مستند وجوه قرائي دانسته شده، قابل نقد است. روايات و سياق آيه تنها معناي «غرفه» را روشن مي‌نمايد كه به معناي مقداري آب است كه در كف يك دست قرار مي‌گيرد و در آيه‌ي شريفه با توجه به اين كه «اغتراف» در برابر «شرب» قرار گرفته است، دلالت بر يك بار نوشيدن نيز دارد