انديشه‌ عالمان بغداد (مكتب بغداد) در مسئله ولايت تكويني

The View of the Scholars of Baghdad concerning the problem of Wilāyati Takwīnī

ريشه‌يابي معنايي عبارت نوظهور «ولايت تكويني» نزد متكلمان مكتب بغداد اهميت فراواني دارد و اين پژوهش با روش توصيفي  تحليلي، انديشه متكلمان بغداد را در مسئله «ولايت تكويني» بررسي مي‌كند. برخي از عالمان معاصر براي ولايت تكويني شاخصه‌هايي مانند: خلق ايجادي كل يا بخشي از عالم توسط اوليا (علت فاعلي‌بودن اوليا براي عالم)؛ ابقاي وجودي كل يا بخشي از نظام عالم توسط اوليا (اوليا علت ابقاي عالم باشند)؛ تدبير كل نظام عالم و يا بخشي از نظام عالم به‌توسط اوليا؛ وساطت آنان در همه فيوضات و يا وساطت در بخشي از فيوضات؛ اطاعت كل عالم از وليّ و يا اطاعت بخشي از عالم از او؛ تحقق معجزه، خرق عادت و كرامت به دست اوليا را مطرح مي‌كنند. از ميان شاخصه‌هاي ولايت تكويني، تنها شاخصه‌اي كه در انديشه متكلمان بغداد قابل رصد است، تحقق امور خارق ‌العاده به دست ائمه: بوده و ديگر شاخصه‌ها از شئون ائمه محسوب نمي‌شده است. در اين پژوهش نشان داده مي‌شود كه از متكلمان بغداد، يعني شيخ مفيد، سيد مرتضي، شيخ طوسي و محقق كراجكي بسياري از روايت‌هاي اعجاز ائمه را در آثارشان منعكس نكرده‌اند. آنان تصريح دارند كه اعجاز و تصرف‌ خارق العاده كه گاهي به ائمه نسبت داده شده، فعل خداوند است كه به دست انبيا و اوصيا انجام مي‌دهد.

It is very significant to identify the origins of the neologism, “alwilāyat altakwīnīyya”, coined by the scholars of kalām in the School of Baghdad. In this paper, we will examine the view of the Scholars of Baghdad concerning the problem of wilāyati takwīnī with a descriptiveanalytical method. Some contemporary scholars characterize wilāyati takwīnī with distinctive features such as: the creation of the whole or part of the world by Divine Saints (their being efficient causes of the world); sustenance of the whole or part of the world by Divine Saints (their being sustaining causes of the world); their managing the whole system of the world or part of it; their mediation in all or some divine grace; the obedience of the whole world or part of it from the Saint; the realization of miracles; and performing extraordinary actions. Of these features of wilāyati takwīnī, the only one that can be found in the view of the Scholars of Baghdad is the performance of extraordinary actions by the Shiite Imams (a), ignoring the rest. In this paper, we will show that some Scholars of Baghdad, such as alShaykh alMufīd, alSayyid alMurtaḍā, alShaykh alṬūsī, and alMuḥaqqiq alKarājakī, never cited the hadiths concerning the miracles of the Imams (a) in their work. They are explicit that miracles and extraordinary interventions in the world sometimes attributed to the Imams (a) are acts of God happening to the prophets and the Saints.