عدالت به‌مثابه روش؛ سير رويكردهاي روش‌شناختي در اقتصاد اسلامي

Justice as Method; Reviewing Methodological Approaches in Islamic Economics

يكي از حوزه‌هاي بسيار اساسي و مبنايي در هر علمي، حوزۀ روش‌شناسي آن است به‌گونه‌اي‌كه مي‌توان ادعا كرد قوام هر علم به روش‌شناسي آن است. البته روش‌شناسي را نمي‌توان كاملاً و دقيقاً از معرفت‌شناسي علم جدا كرد و اين دو تكميل‌كنندۀ يكديگر هستند. متأسفانه آنچه در اقتصاد اسلامي آن‌طور كه بايد و شايد،‌ مطمح نظر دانشمندان قرار نگرفته است، همين حوزۀ روش‌شناسي است. عمدۀ رويكردهاي رايج در اقتصاد اسلامي، همان روش‌شناسي اقتصاد متعارف است و اقتصاددانان اسلامي كمتر در اين زمينه نوآوري داشته‌اند. در اين مقاله سعي مي‌شود پس از تبيين حوزۀ روش‌شناسي، دربارۀ رابطۀ آن با معرفت‌شناسي، رابطۀ عينيت و ذهنيت و نيز جايگاه تجربه، عقل و ارزش از نگاه اقتصاددانان غربي و اسلامي بحث شود. سپس روش كشف نظريه‌هاي اقتصاد اسلامي را با تأكيد بر نظريات شهيد مطهري و شهيد صدر بررسي مي‌كنيم. نهايتاً با معرفي عدالت به‌مثابۀ مبناي معرفت‌شناسي و روش‌شناسي در علوم انساني‌اسلامي و خصوصاً اقتصاد اسلامي، تلاش مي‌كنيم چارچوب نوآورانه‌اي در حوزۀ روش‌ شناسي مبتني‌ بر تلقي اسلامي از عدالت تحت عنوان «توازن حق‌مدار» ارائه كنيم.

Methodology is one of the most important realms in every discipline such that it is regarded as the consolidation of that science. Methodology, however, cannot be separated from epistemology. Unfortunately, methodology doesnt have gain its proper position in Islamic Economics. Most of methods used in Islamic Economics are those of conventional economics without any innovation. Explaining methodology realm, in this paper, we discuss the relation between methodology and epistemology, and between object and subject as well as the relationship among experiment, reason and value. Emphasizing Shahid Sadr and Shahid Motahari opinions, we review the method on exploring Islamic economics theories. Then, we introduce justice as a basis for methodology and epistemology in Islamic human sciences including Islamic economics. Our attempt is to propose an innovative framework for methodology based on Islamic account of Justice which is named "Haqbased Harmony".