راهكار هاي فقه شيعه براي مقابله با مساله ازدحام جمعيت در منا

حضور الزامي همه حج گزاران در منا باعث شده كه از ديرباز، مسئله ازدحام جمعيت، به عنوان يكي از چالش هاي جدي آيين هاي ويژه منا، تلقي شود و به دنبال آن، فقه اسلامي ، با جامعيت خاص خود، با ارائه راهكار، به مقابله با اين آسيب بپردازد. راهكارهايي كه مورد توجه قرار گرفتن آن مي توانست مانع فجايعي باشد كه تا امروز رخ داده است. در اين پژوهش، اين راهكارها به اجمال و با محوريت مناسك پر ازدحام منا، يعني رمي جمرات، قرباني و بيتوته، عرضه شده است. بررسي اين راهكارها نشان­دهنده توجه شارع مقدس به امنيت جان حجاج در اين مراسم و پيشگيري از فاجعه انساني در آن است. مي توان اين راهكارها را در سه محور توسعه زماني، توسعه مكاني و توسعه فاعلي دسته بندي كرد. فتاواي توسعه زمان رمي و توسعه محل و مكان رمي و پيشنهاد عدم وجوب ترتيب در اعمال منا در ضرورت، در محور رمي بررسي شده و فتاواي توسعه مكان قربانگاه و جواز وكالت در آن، در محور قرباني، توسعه تعبدي منا، رفع وجوب بيتوته براي معذوران، توسعه مكاني آن با مخير بودن بين عبادت در مكه، بيتوته در منا و توسعه زماني آن، با كفايت بيتوته در نيمي از شب و پيشنهاد وجوب كفايي ساخت و ساز در بيتوته در منا طرح شده است.