بررسي تاثير چراي دام بر ويژگي هاي شيميايي خاك و پوشش گياهي مرتع (بررسي موردي: مخمل كوه، استان لرستان)

سابقه و هدف: در زيست بوم هاي مرتعي ارتباط تنگاتنگي در ميان عامل هاي فعال دام ، گياه و خاك وجود دارد كه بر پايداري و قابليت توليد موثر است. ويژگي هاي شيميايي خاك از مهم ترين عامل هاي موثر در حاصلخيزي شيميايي و درنتيجه آن تراكم و نوع پوشش گياهي زيست بوم هاي مرتعي به شمار ميروند. تاثير چراي دام بر برخي شاخص هاي كيفي خاك مانند ويژگي هاي فيزيكي، شيميايي و زيستي (شامل مشخصه­ هاي تاثيرپذيرتر همچون فعاليت هاي ميكروبي، درصد مواد­آلي، جرم مخصوص ظاهري، غلظت عناصر غذايي و ...) در زيست بوم هاي مرتعي در فاصله هاي زماني مختلف گزارش شده است. هدف از اين پژوهش، بررسي تغييرپذيري برخي ويژگي هاي شيميايي (ECpH، غلظت فسفر و پتاسيم قابل جذب، كربنات كلسيم و درصد رطوبت و ...) و پوشش گياهي سه منطقه تحت تيمارهاي چراي شديد (بحراني)، متوسط (كليد) و قرق (مرجع) بود. مواد و روش ها: اين بررسي در منطقه مخمل كوه در شمال شهرستان خرم آباد و در نمونه هاي خاك دو عمق 0-15 و 15-30 سانتي متر در مناطق شاخص براي شدت هاي چرايي مختلف، چراي شديد (بحراني)، چراي متعارف (كليدي) و منطقه قرق شده (مرجع) انجام شد. نمونه برداري در 5 نوبت زماني در دو سال در فاصله زماني 4 ماهه از واحدهاي يك هكتاري و در 5 تكرار و از شهريور ماه انجام شد. تغييرپذيري pH، هدايت الكتريكي در عصاره اشباع و ميزان ماده آلي ، نيتروژن كل ، فسفر و پتاسيم قابل جذب خاك اندازه گيري و مقايسه شد. در هر منطقه با استفاده از روش پلات و در سه نوبت، با تعيين درصد تاج پوشش گياهان به تفكيك شكل رويشي، درصد خاك لخت و درصد لاشبرگ در درون هر پلات انجام پذيرفت. آزمايش به صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملا تصادفي اجرا شد. نتايج و بحث: نتايج نشان داد كه تاثير منطقه (شدت چرا) و زمان نمونه برداري (تغييرپذيري فصلي ) در سطح (01/0p) بر مواد آلي، نيتروژن كل، فسفر قابل جذب و واكنش خاك معني دار بود. بيشترين تاثير چراي دام در كاهش ويژگي هاي pH(از 35/8 به 25/8)، ماده آلي (از 3% به 4/2%) و نيتروژن كل (از 18/0% به 15/0%) در شهريور ماه سال اول مشاهده شد. در بررسي پوشش گياهي تيپ غالب در منطقه مرجع (Poa pratensis، Hordeum fragile)، در منطقه كليدي (.bulbusa، Avena spPoa) و براي منطقه بحرانيPoa bulbusa) ميباشد. در منطقه مرجع شكل رويشي بوته ­اي مشاهده نشد. درصد پوشش گياهي مناطق بحراني، كليد و قرق به ترتيب 40، 44 و 53% بود كه در منطقه بحراني 5/24% نسبت به قرق كاهش نشان داد.. نتيجه گيري: تفاوت در شدت چراي دام درصد پوشش گياهي و شكل رويشي گياهان يك مرتع را تحت تاثير قرار مي دهد. بيشترين درصد پوشش گياهي در منطقه قرق و كمترين آن در منطقه بحراني مشاهده شد. در منطقه قرق (مرجع) شكل رويشي بوته­ اي مشاهده نشد. همچنين سير كاهشي (نزولي) تراكم پوشش گياهي، كاهش درصد پوشش گندميان و افزايش درصد پوشش گياهان بوته اي همراه با افزايش فشار چراي دام مشاهده شد. كاهش محتواي مواد­آلي و رطوبت خاك همراه با كاهش غلظت عناصر قابل دسترس فسفر و پتاسيم در خاك­هاي مراتع مورد بررسي در اثر چراي دام مشاهده و در نتيجه موجب كاهش حاصل­خيزي خاك گشت. تغييرپذيري ايجاد شده به علت نهشت مواد دفعي، افزودن لاشبرگ به خاك سطحي و همچنين تراكم بيشتر ريشه گياهان در عمق 15-0 سانتي متري خاك مشهودتر به نظر مي رسيد. كاهش بيش از ده درصد پوشش گياهي و درنتيجه آن ماده آلي ناشي از شدت چرا مي تواند سبب تسريع در فرسايش ، هجوم گياهان ناخواسته و مهاجم شود كه نياز به مديريت مناسب در كنترل چرا و پوشش گياهي را مورد تاكيد قرار مي دهد.