تحليل محتواي كيفي قصه هاي صمد بهرنگي به منظور بررسي امكان استخراج مضامين تربيتي - انتقادي

یكی از مهم‌ترین مسائل تعلیم و تربیت انتخاب محتوای مناسب، به منظور تحقق بخشیدن به اهداف آن است. قصه­ها، به فراخور شكل و محتوای خود ظرفیتی مناسب برای به ثمر رساندن فعالیتهای تعلیم و تربیت دارند. با توجه به اینكه آگاهی انتقادی یكی از هدفهای مهم تربیتی در تعلیم و تربیت رسمی است و صمد بهرنگی یكی از نویسندگان مطرح این زمینه از ادبیات كودكان است، لذا در این مقاله كه به روش پژوهش تحلیل محتوا انجام شده، ضمن بررسی ماهیت و ویژگیهای تعلیم و تربیت انتقادی، قصه‌هایی از صمد بهرنگی به صورت هدفمند با هدف شناسایی و تحلیل آنها از نظر ویژگیهایی مانند وضعیت طبقاتی، سركوب اجتماعی، تشویق آگاهی انتقادی، عمل جمع- محور و نقد باور غیرموجه انتخاب و امكان استخراج مضامین تربیتی- انتقادی بر اساس سه معیار معقولیت، قصدمندی و روشِ ایزرل شفلر بررسی شده است. به طور كلی دو دیدگاه در زمینۀ محتوای قصه­های بهرنگی وجود دارد كه عبارت از پذیرش و رد آنها به منظور بهره­گیری در تربیت انتقادی است. نتایج پژوهش دیدگاهی میانه را پیشنهاد می­كند. دیدگاه میانه آن است كه به منظور گنجاندن داستانهای بهرنگی در برنامه­های پرورش تفكر انتقادی، لازم است برخی از جنبه­های موجود در داستانها مانند روایتهای القایی داستانها، لایه­های آشكار و پنهان خشونت­ورزی، رادیكالیزه جلوه دادن شكافهای طبقاتی و كم رنگ بودن گفتگوهای استدلالی جرح و تعدیل شوند.