ايوان مدائن خاقاني

ايوان مدائن يا طلق كسري در جنوب بغداد، كه در كتاب اسلامي قصرالابيض المدائن ناميده شده است، در اصل نام هفت شهر است كه عبارتند از: تيسفون، اسپانبر، رومگان، سلوكيه، ماحوزا، والاشاباذ (والاش آباد) و درزنيذان كه «تيسفون» پايتخت دولت ساساني و سلوكيه مهمترين آن ها به شمار مي رفته است. در زبان فارسي قصيده بي نظير و زيباي ايوان مدائن در كمال وطن خواهي و ايران گرايي شكوه و عظمت پادشاهان ساساني بيان شده و خاقاني مضامين ذهني خود را با دو حالت متضاد به تصوير كشيده است. از يك طرف مانند سوگواري عزيز از دست داد، در اوج عاطفه و با رقت قلب و سوز و درد بر ويرانه هاي كاخ سر به فلك كشيده و با عظمت ساسانيان كه اكنون سر بر زمين فرود آورده و خود را هم سنخ انسان- يعني خاك - مي داند، به همراهي دجلة، سيلاب اشك جاري مي كند. از اين رو شايد بتوان آن را در زمره «مرثيه» جا داد. از طرف ديگر خاقاني مانند يك فيلسوف، با زباني فخيم و استوار و لحني حماسي و به دور از احساسي، ناپايداري دنيا و واقعيت مرگ را بيان مي كند و در ابتدا و انتهاي قصيده، انسانها را به تفكر و تامل و عبرت آموزي فرامي خواند و در تصويرهاي مختلف ناپايداري دنيا را به انسانها گوشزد مي كند.