تجزيه ژنتيكي خصوصيات زراعي مرتبط با عملكرد دانه و روغن آفتابگردان در شرايط آبياري مطلوب و محدود

به منظور برآورد اجزای واریانس ژنتیكی خصوصیات زراعی آفتابگردان، 16 هیبرید سینگل­كراس حاصل از تلاقی 4 لاین رستور با 4 لاین نرعقیم به عنوان تستر در ایستگاه تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی خوی ارزیابی شدند. آزمایش در قالب طرح بلوك‌های كامل تصادفی با سه تكرار از نظر خصوصیات زراعی در دو شرایط جداگانة آبیاری مطلوب و محدود ارزیابی و داده­های حاصل بر اساس طرح تلاقی لاین­×­ تستر تجزیه شدند. بر اساس نتایج حاصل در شرایط آبیاری مطلوب طول دوره رویش، وزن هزار دانه و میزان روغن دانه در كنترل اثرات افزایشی و ارتفاع بوته در كنترل اثرات غیر افزایشی بودند. زمان شروع گلدهی، قطر طبق و عملكرد دانه و روغن در كنترل هر دو نوع اثرات افزایشی و غالبیت بودند. در شرایط آبیاری محدود طول دوره رویش در كنترل اثرات افزایشی و ارتفاع بوته و عملكرد دانه و روغن در كنترل اثرات غالبیت بودند. زمان شروع گلدهی در كنترل هر دو نوع اثرات افزایشی و غیر افزایشی بود. در شرایط آبیاری محدود مقادیر وراثت پذیری در مقایسه با شرایط آبیاری مطلوب كمتر بود كه می­تواند از تأثیر بیشتر محیط در شرایط دارای تنش باشد. نتایج این بررسی نشان داد كه در شرایط تنش رطوبتی روش­های مبتنی بر گزینش می­تواند نقش موثری در تهیه ارقام زودرس آفتابگردان داشته باشد ولی اصلاح ارتفاع بوته و عملكرد دانه و روغن نیازمند دورگ­گیری و بهره­مندی از پدیده هتروزیس است. غربالگری مواد ژنتیكی در شرایط محدودیت رطوبتی می­تواند باعث افزایش كارایی برنامه­های به­نژادی در جهت تهیه ارقام متحمل در برابر خشكی شود.