ايهام‌تناسب‌هاي پنهان در شعر حافظ

Hidden Proportionally Amphibology in Poem of Hafiz

اكثر پژوهشگراني كه درباره حافظ و شيوه شعري او سخن گفته‌اند، ايهام و ايهام‌تناسب را خصيصه اصلي سبك وي دانسته‌اند. در شعر وي، كلمات در پيوند با يكديگر و در شبكه‌اي از تناسبات قرار دارند. اكثر شارحان ديوان وي كوشيده‌اند تا جنبه‌هايي از اين تناسبات و زيبايي‌ها را به نمايش بگذراند. با اين حال، بسياري از ايهام‌هاي وي از ديد حافظ‌پژوهان پنهان مانده‌اند. در همين راستا، در اين مقاله به بررسي برخي از ايهام‌تناسب‌هاي نهفته در شعر وي ـ كه اغلب از ديد محقّقان پنهان مانده‌اند ـ پرداخته‌ايم. بدين منظور، ابتدا سير تحوّل ايهام و ايهام‌تناسب را به طور فشرده در كتب بلاغي فارسي بررسي كرده‌ايم و پس از آن، ابيات مورد نظر را كه به نوعي ايهام‌تناسب يا ديگر انواع ايهام در آنها به كار رفته، مطرح ساخته‌ايم. در اين بررسي، سعي بر آن بوده است كه واژه‌هاي مورد نظر را در فرهنگ‌هاي معتبر پيگيري كنيم و پس از آن، با ذكر شواهدي از متون نظم و نثر، به تشريح آنها در بيت مورد نظر حافظ بپردازيم.

Most scholars, who have spoken about Hafiz and his poetic style, have considered hibology and proportionally hibologyas the main feature ofhis poeticstyle. In thepoetryofHafiz, the words are in connecting with each other and with the network of proportionalities. Mostcommentatorsof Hafizs poetryhave tried to show off aspects of this proportionalities and beauties.However,many of his hibology remain hidden from view of theresearchers in poetry of Hafiz.By the same token, in this article, wehave examinedsomehidden hibology inpoetry of Hafizthat often remain hidden from the eyes of investigators.For this purpose,first,we have investigated the evolution of hibology and proportionally hibologyin the Persian rhetoric booksand then,wevementioneddesireddesired lines of poetry that somehowhibology and proportionally hibology are used in them.In this study,we have beentried to search forthe desired wordsinvalid dictionariesand then,we want topoint out some evidenceofpoetry and prosetexts and to explainthese evidences in the couplets of Hafiz.