دخالت حاكم در توليت و نظارت بر موقوفات

The interference of a governor in administrating and controlling the pious endowments

استقلال وقف و حرمت دخالت غير‌متولي و ناظر منصوص در امور موقوفه، اصلي پذيرفته‌شده در فقه است. براي جلوگيري از حيف و ميل فراوان موقوفات لازم است دولت اسلامي بر اساس مباني حسبه و ولايت فقيه در اداره و نظارت بر موقوفات دخالت كند. جمع ميان ضرورت دخالت دولت اسلامي در امور مربوط به موقوفات و حفظ استقلال وقف، پرسش‌هاي متعددي پديد آورده است كه اين نوشتار در صدد پاسخ به آنهاست. نويسنده كوشيده است با تفكيك و تبيين ابعاد مختلف اين دخالت در حوزه اداره و نظارت استطلاعي و استصوابي در فروض علم يا شك به قصور يا تقصير متصديان مال موقوفه به اين پرسش‌ها پاسخ دهد.

The independence of endowment  and the prohibited interference of whom is not the administrator and the designated controller of endowment affairs, are the acceptable principles in the Islamic jurisprudence. In order to prevent from misappropriating the endowments, an Islamic state is required to intervene into the administration and control of them according to the foundations of hesba (nonlitigious affairs) and the guardianship of a competent jurist. Accepting both the necessity of the Islamic state`s intervention in the endowment affairs and protecting their independence has created lots of questions that this article is seeking to reply to them. The author has tried to answer to the mentioned questions by separating and verifying the different aspects of the interferences such as administration, and discretionary and informative control based on two suppositions: a definite fault or failure, or doubtful ones to the administrators of the pious endowments.