بُن‌نگرۀ «شخصيت‌گرايي» در اصول‌فقه و هويت‌يابي نظريۀ حقُ‌الطاعه

بن‌نگره «شخصيت‌گرايي» بر اصول‌فقه معاصر سايه افكنده است. اين بن‌نگره داراي خاستگاه زباني و اجتماعي است كه سرچشمه آن زبان عربي به‌عنوان زبان دانش‌هاي اسلامي است. در اصول‌فقه، ساختار امر با انديشه شخصيت‌گرايي تحليل مي‌شود؛ بدين‌گونه كه وقتي آمر/ مولا نسبت به كاري امر مي‌كند، درحقيقت، شخصيت آمر به عملي كه بدان امر شده ربط پيدا مي‌كند. درنتيجه، مأمور اگر امر را انجام ندهد درواقع به شخصيت آمر و كرامت او ضربه زده و احترام آمر را رعايت نكرده است. در بن‌نگرۀ شخصيت‌گرايي، ملاك استحقاق عقاب در مخالفت با امر مولا، زيرپاگذاشتن احترام به مولا، طغيان عبد بر مولاي خويش و هتك حرمت شخصيت اوست كه بنابر تفسير عقل عملي صورت مي‌گيرد. نظريۀ حق‌الطاعه به‌عنوان نمونه اعلاي بن‌نگرۀ شخصيت‌گرايي از اين منظر نقد مي‌شود. بن‌نگرۀ شخصيت‌گرايي متناسب با جوامع طبقاتي بوده و مانع رشد تفكر قانوني در اصول‌فقه است. همچنين نقدهايي براساس رويكرد عقلايي و سنجش ميان ارزش احتمال و محتمل در برابر نظريۀ حق‌الطاعه قرار مي‌گيرد و به ديدگاه پيشنهادي در حجيت احتمال اشاره مي‌شود.