عرفان شريعت: از تعارض تا گفتگو1 گونه شناسي ارتباط ميان عرفان و شريعت

Mysticism and Sharia Law: From Contradiction to Dialog Typology of Relationship between Mysticism and Sharia Law

رابطه ميان عارفان و متشرعين - به نمايندگي فقها - در طول تاريخ تمدن اسلامي، رابطه‌اي پر فراز و نشيب بوده است. تلقي عارفان از شريعت نيز به همين منوال با نوسانات مختلفي همراه بوده است. برخي از اهل تصوف، حقيقت را همان شريعت مي‌دانند (وحدت‌انگاران) و برخي ديگر حقيقت را وراي شرع و قانون مي‌انگارند و حضور شريعت را مخلّ ظهور طريقت و تصوف مي‌دانند (معارضان). برخي گروه‌هاي ديگر نيز با اصالت دادن به هر يك از دو گفتمان، معتقدند نبايستي هيچ‌يك در حريم ديگري ورود كرده و هر يك متكفل سامان دادن به بخشي از نيازهاي اين‌جهاني و آن‌جهاني فرد است (استقلال‌انديشان). گروه ديگري نيز فارغ از آنكه خود به كدام‌يك از دو گروه وحدت‌انديش يا استقلال‌انديش معتقدند، در پي ايجاد گفت‌و‌گو ميان اين دو گفتمان پرقدرت فرهنگ و تمدن اسلامي‌اند و معتقدند چنانچه بتوان با گفت‌و‌گو و برقراري آتش‌بس ميان اين دو گروه پتانسيل‌هاي موجود در هر يك را به فعليت رساند، فرهنگ و تمدن اسلامي شاهد يك جهش عظيم رو به جلو، هم در جهات مادي و هم در سمت‌و‌سوي معنوي خواهد بود (گفتگو). اين مقاله مي‌كوشد تا آراي جريانات مختلف فكري اسلامي را ذيل يكي از اين چهار گروه دسته‌بندي نمايد.

The relationship between theosophists and Sharia experts – on behalf of the jurists – has experienced many ups and downs in the course of history. The theosophists’ attitude toward Sharia law has accordingly experienced similar swing. Some theosophists say the truth is synonymous with Sharia law (ecumenists) and some are of the opinion that the truth is far beyond Sharia and law. They argue that Sharia is against the realization of spiritual journey and Sufism (contradictors). Some other groups authenticate each discourse and believe that none should interfere in the domain of the other and each discourse is responsible for meeting the demands of the people in this world and the world after (independent thinkers). Another group, irrespective of belongingness to either school of ecumenists or independent thinkers, try to establish dialog between the two powerful discourses in Islamic culture and civilization. They argue that dialog and truce between the two groups will realize the existing potentials in either side, thus Islamic culture and civilization would experience a giant intellectual stride forward both in material and spiritual realms. This paper intends to categorize various Islamic intellectual movements within the aforesaid four groups.