بررسي نخستين قانون انتخابات و كيفيت استقرار نخستين مجلس مشروطه در ايران

The first electoral law and the establishment of the first Constitutional Parliament

يكي از موضوعات مهم در مطالعۀ آسيب‌شناختي نظام مشروطه، چگونگي تدوين و اجراي نخستين قانون انتخابات و تأثير آن بر كيفيت استقرار نخستين مجلس مشروطه است. بررسي اين موضوع از آن روي اهميت دارد كه مي‏توانست بر سرنوشت نظام مشروطه تأثير بسزايي داشته باشد. در اين زمينه، مسائلي چون چگونگي اقتباس و اجراي قانون انتخابات و سپس تأثير آن بر روند استقرار مجلس مطالعه مي‌شوند. چنين مسائلي چنانكه بايد، از زواياي گوناگون به‌طور همه‌جانبه نقد و بررسي نشدند. بر اين اساس، پرسش اصلي در اينجا اين است كه تدوين و اجراي نخستين نظامنامه يا قانون انتخابات با چه كاستي‏ها و موانعي مواجه بوده و اين كاستي‏ها چه تأثيري بر روند استقرار نخستين مجلس مشروطه داشته‌اند؟ ديگر اينكه در تداوم اين روند، مجلس نوپاي مشروطه ماهيتاً با چه مسائل و موانعي مواجه بوده است؟ بررسي مسائلي از اين دست نشان مي‏دهد كه قانون انتخابات گذشته از اقتباس ناقص از قوانين ديگر كشورها كه با ساختار طبقاتي جامعۀ ايران سازگار نبود جامع‌نگر نيز نبود. ازاين‌رو، بسياري از طبقات و اقشار جامعه را از انتخاب كردن و انتخاب شدن محروم كرده بود. تأثير چنين كاستي‏هايي بر مجلس اول، همراه با مسائل ديگري كه در آغاز كار، مجلس با آنها روبه‌رو بود، در مجموع مانع از استقرار يك نظام نيرومند پارلماني شدند كه بتواند بقاي خود را تضمين كند.

One of the key issues in pathological study of the Constitutional System is the process of codification and enforcement of the first Electoral Law and the impact of this law on the first Constitutional Parliament. Due to its possible influence on the future of the Constitutional Regime, This Subject is highly important. In this regard, topics such as the compilation and the enforcement of the aforementioned law and its effect on the establishment of the first Majlis (Parliament) will be investigated. Hence, the main purpose of this article is to determine the practical and theoretical obstacles and deficiencies that the first electoral law encountered as well as the internal difficulties faced by the new parliament affected by these deficiencies in its process of establishment. As this study would suggest, it appears that the Constitutional System faced many obstacles since its dawn and eventually it was the failure to overcome the same obstacles that resulted in its collapse.