خودآگاهي به مثابه خدا آگاهي در انديشه‌ ملاصدرا

نحوۀ ارتباط انسان با پيرامون خويش كه ذهن هر انديشنده اي را به خود مشغول مي دارد، در فلسفه عمدتاً ارتباط «من» و «او» يا «خود» و «ديگري» تعبير مي شود. «من» با ادراك از «من» يا خودآگاهي عجين است. خودآگاهي در ديدگاه فلاسفۀ اسلامي از جملۀ علوم حضوري به حساب مي آيد. اين نوشتار مدعي است كه اگرچه از ديدگاه ملاصدرا نيز علم به خود به نحو حضوري است، اما مباني و پاره اي از شواهد در ديدگاه ملاصدرا دريافت نويني از خودآگاهي موردنظر وي عرضه مي دارد. در اين دريافت، «غير» يا «ديگري» نقش عمده اي در تكون «من» و تكامل آن دارد؛ به‌نحوي‌كه مراتب آگاهي انسان متناسب با ادراك از «غير» تكامل مي يابد؛ تا آنجا كه بالاترين مرتبه از معرفت «نفس» يا «خود»، معرفت به بالاترين مراتب از «غير خود» كه همان رب اوست، محسوب مي شود.