مقدمه‌اي بر اخلاق مالكيّت معنوي در كتابخانه ديجيتالي

براي هر پديدآورنده اثري، دو گونه حقّ در نظر گرفته مي‌شود: 1) حقّ مادي؛ 2) حقّ معنوي. حقّ مادي اين است كه مُزد زحمات پديدآورنده از آن خودِ او باشد و شخص ديگري از آن سو استفاده نكند. حقّ معنوي كه گاه حقّ اخلاقي نيز به آن اطلاق مي‌شود، با عنوان "مالكيّت معنوي" شناخته مي‌شود و از مقدس‌ترين انواع مالكيّت‌ها است كه محدود به زمان و انتقال‌پذير نيست. با پيشرفت علم و تكنولوژي و به‌ويژه اينترنت، تحولاتي در صنعت نشر اطلاعات رخ داده است كه اين تغييرات باعث ناكارآمدي قوانين مربوط به اين عرصه شد. با توجه به اينكه از الزامات اصول اخلاق حرفه‌اي كتابداري، احترام به حقّ مولف و مالكيّت معنوي و تلاش در راستاي رعايت آن در هر شرايطي، احترام به حقوق مراجعان در مورد محرمانه بودن اطلاعات مربوط به آنها، حفاظت از مجموعه و فراهم كردن امكان دسترسي همه كاربران به اطلاعات مورد نيازشان است. اين مقاله به‌سبب نبود قوانين لازم درباره مالكيّت معنوي در فضاي ديجيتال، با استفاده از روش سندي (كتابخانه‌اي)، منابع مرتبط را واكاوي و به يافته‌هاي آن‌ها استناد كرده است تا با ارايه رويكردي اخلاقانه درباره مسيله مالكيّت معنوي، به تبيين تعهدات اخلاقي كتابخانه‌هاي ديجيتالي در سه مبحث كلي تعهدات اخلاقي درخصوص صاحبان آثار، تعهدات اخلاقي درخصوص كاربران و تعهدات اخلاقي درخصوص مجموعه كتابخانه ديجيتالي بپردازد.