بررسي تأويل در اشعار ناصرخسرو

Kenari music in Mowlana’s quatrains

مذاهب، از ديرباز علاوه بر شباهت ها، تفاوت هايي با هم داشته اند كه منجر به جدال بين آنها شده است. در اين ميان، اسماعيليّه همانند فرقه‌هاي ديگر اسلامي، داراي اصول و فروع مشترك و بعضاً متفاوت با ساير مذاهب است. تأويل‌گرايي يكي از ويژگي‌هاي خاصّ اسماعيليّه است كه موجب تمايز آن، از ساير مذاهب مي‌شود. ناصرخسرو به عنوان «حجّت» در مذهب اسماعيلي، بارها مسئله تأويل را در متون نظم و نثر خود به كار برده است. وي معتقد است، شريعت و معارف ديني داراي ظاهر و باطن است و شريعت بدون تأويل هيچ ارزشي ندارد و مانند جسد بدون روح است. در اين مقاله، ابتدا معناي لغوي و اصطلاحي تأويل، بررسي، سپس به مسئله تأويل از ديدگاه قرآن، حديث، فلسفه، كلام، عرفان و تصوّف و هرمنوتيك پرداخته مي‌‌شود. در ادامه به مبحث تأويل از ديدگاه اسماعيليّه و به خصوص حكيم ناصرخسرو اشاره مي‌شود.