در باب چرخش هاي امر ديني در جامعه ايراني

كتاب مورد بررسي پژوهشي جدي، عميق و تأثيرگذار تاريخي در حوزه جامعه شناسي ديني است كه مسئله اجتماعي شدن مذهب شيعه را تبارشناسي مي كند و آن را در دو لحظه تاريخي انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامي مورد موشكافي دقيق قرار مي دهد. ساختار اين مقاله بدين صورت است كه ابتدا مرور كلي بر بخش هاي مختلف و روند شكل گيري طرح نظري كتاب صورت ميگيرد؛ بدين ترتيب كه سه فصل اول كتاب به عنوان مقدمه و نيز بررسي اجمالي تاريخ پيدايش و تحول مذهب شيعه در بدو ظهور و در نسبت با قدرت حاكمه اختصاص مييابد، فصل هاي بعدي ورود به بحث اصلي و دوره تاريخي مورد نظر است و در فرجام سخن، ايده هاي نظري مورد بررسي قرار گرفته، پرسش هايي رو به آينده پاسخ داده شده و طرحي براي پژوهش هاي آينده در اين زمينه ارائه مي شود. بخش آخر اين مقاله به نقد و تحليل كتاب ميپردازد؛ دو نقد اصلي به كليت كتاب وارد است؛ يكم، نوعي جبر تاريخي در كليت مباحث و پرسش اصلي كتاب حاكم است كه تاريخ را به مثابه روندي معلوم و از پيش تعيين شده در نظر ميگيرد؛ روندي كه پرسش اصلي از جابه جايي آن شكل مي گيرد و دوم؛ روش مورد استفاده در پژوهشي صورت گرفته، روش تحليل متون عنوان مي شود كه در درون نظريه جامعه شناسي دينسي به عنوان نوعي رويكرد و شيوه روشي شناختي تعريف مي شود؛ درحالي كه با خواندن متن، روش را يكسره تحليل تاريخي و مرتبط پا جامعه شناسي تاريخي مي يابيم. درنهايت كتاب به عنوان روايتي تازه و كم نظير در متون جامعه شناسي ايراني معرفي مي شود كه پرسشي از درون براي شناخت وضعيت كنوني جامعه ايراني را مطرح ساخته و آن را در روندي تاريخي مي پروراند؛ همچنين داراي نثري جذاب و ساده براي خواندن تاريخ معاصر ايران است. رواني و روايي متن براي خواننده ناآشنا با جامعه شناسي، جذابيتي مدام تا به پايان رسانيدن كتابي به همراه دارد كه اساساً مخاطب خاصي براي آن درنظر گرفته نشده است و اين ويژگي، خواندن كتاب و فهم تاريخ و جامعه شناسي از خلال آن را به لذتي براي همه خوانندگان بدل مي كند.