تحليلي برآسيب‌پذيري شاخص ‌هاي كالبدي در برابر زلزله به روش منطق فازي

Analysis of the seismic vulnerability of physical indicators based on fuzzy logic method (case study: district 1 of Tabriz city)

تحليلي برآسيب‌پذيري شاخص ‌هاي كالبدي در برابر زلزله به روش منطق فازي (مطالعه موردي: منطقه 1 تبريز) محسن احدنژاد روشتي1، شهريور روستايي2، محمدجواد كاملي‌فر3، هادي عليزاده4 1. دانشيار گروه جغرافيا و برنامه ريزي شهري دانشكده علوم انساني، دانشگاه زنجان، ايران. 2. دانشيار گروه جغرافيا و برنامه‌ريزي شهري، دانشكده جغرافيا، دانشگاه تبريز، ايران. 3.نويسنده مسيول: دانشجوي دكتراي جغرافيا و برنامه‌ريزي شهري، دانشكده علوم زمين، دانشگاه شهيد چمران، اهواز، ايران. Email:M.javad_kamelifar@yahoo.com 4. دانشجوي دكتراي جغرافيا و برنامه‌ريزي شهري، دانشكده علوم زمين، دانشگاه شهيد چمران، اهواز، ايران. دريافت: 28/5/94 پذيرش: 10/9/94 چكيده مقدمه: با توجه به اهميت مقوله زلزله به عنوان يكي از حوادث طبيعي، چالش‌ها و آسيب‌هاي ناشي از آن در جوامع انساني به خصوص در سكونت‌گاه‌هاي شهري، توجه به مباحث ساخت و ساز و سياست‌گذاري در راستاي شناسايي نقاط ضعف و قوت در بحث شاخص‌هاي كالبدي شهري حايز اهميت است. با چنين ضرورتي و آگاهي از موقعيت زمين‌شناسي شهر به لحاظ رخداد زلزله، پژوهش حاضر به ارزيابي آسيب‌پذيري شاخص‌هاي كالبدي با تمركز بر منطقه 1 شهر تبريز اقدام شده است. روش: روش مطالعه حاضر توصيفي- تحليلي است. اطلاعات مربوط به شاخص‌هاي موضوعي پژوهش در شش بُعد از جمله عمر، كيفيت، تعداد طبقات ، سطح اشغال، نوع كاربري و مصالح بناها دسته‌بندي و به توليد نقشه وضعيت موجود آنها پرداخته شد. براي تحليل اطلاعات در راستاي دستيابي به هدف پژوهش از نرم‌افزار Arc GIS 10 و توابع آناليزي تحليلي فازي AND، OR و Gama براي تشخيص بهترين شرايط و پهنه‌هاي مناسب استفاده شده است. يافته‌ها: با توجه به يافته‌ها، تابع فازي گاما با حد آستانه 9/0 بهتر از ساير توابع فازي به تحليل آسيب‌پذيري لرزه‌‌‌اي شاخص هاي كالبدي در منطقه 1 تبريز پرداخته است. مطابق نتايج اين تابع، قسمت‌هاي شمالي و شمال غربي منطقه و نواحي بخش‌هاي مركزي متمايل به جنوب منطقه آسيب‌پذير هستند. نتيجه‌گيري: نتايج تحقيق حاكي از آن است كه قسمت‌هاي شمالي منطقه 1 و نواحي منتهي‌اليه قسمت غربي منطقه استعداد بالايي براي آسيب‌پذيري لرزه‌‌‌اي به لحاظ شاخص‌هاي منتخب كالبدي دارند. همچنين بلوك‌هاي ساختماني موجود در قسمت‌هاي جنوبي و نواحي حاشيه‌هاي جنوب منطقه از وضعيت آسيب‌پذيري متوسط تا خيلي زياد قرار دارند كه نيازمند برنامه‌ريزي‌هاي دقيق پيش از بحران در اين نواحي به لحاظ تقويت و بهبود شاخص‌هاي كالبدي به‌خصوص در زمينه عمر بنا، كيفت و نوع مصالح مي‌باشد. كلمات‌كليدي: تحليل فازي، آسيب‌پذيري لرز‌ه‌اي، شاخص‌هاي كالبدي، تبريز.

Analysis of the seismic vulnerability of physical indicators based on fuzzy logic method (case study: district 1 of Tabriz city) Mohsen Ahadnezhad Roshti, Associate Professor, Department of Geography and Urban Planning, School of Humanities, University of Zanjan, Zanjan, Iran Shahrivar Roostaei, Associate Professor, Department of Geography and Urban Planning, School of Geography, University of Tabriz, Tabriz, Iran Corresponding author: Mohammad Javad Kamelifar, PhD Student, Department of Geography and Urban Planning, School of Earth Sciences, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran Email: m.javad_kamelifar@yahoo.com Hadi Alizadeh, PhD Student, Department of Geography and Urban Planning, School of Earth Sciences, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran Received: August 19, 2015 Accepted: December 1, 2015 Abstract Background: Given the importance of the topic of earthquakes, as a natural disaster, challenges and damages caused by them in human societies, especially in urban settlements, considering construction issues and policies in order to identify the strengths and weaknesses in the indicators of the urban texture is important. With such necessity and the geological condition awareness of the city, due to earthquakes, this study aimed to assess the vulnerability of physical parameters by focusing on District 1 of Tabriz, Iran. Methods: This was a descriptive-analytic study. Information on indicators of research topics were classified into six dimensions, including life, quality, number of floors, occupation level, user type, and building materials, and the map of their current situation was produced. ArcGIS software was used to analyze the data and functions of fuzzy analysis and/or fuzzy gamma analysis were used to determine the best conditions and appropriate zones. Findings: The fuzzy Gamma function with the threshold of 0.9 was better than other fuzzy functions in the seismic vulnerability analysis of physical indicators of District 1 of Tabriz. According to the results of these functions, the north and north-western parts of the region and the central parts towards the south of the region were vulnerable. Conclusion: The results indicated that the northern part of District 1 and areas in the western part of the region had high potential for seismic vulnerability in terms of physical indicators. Moreover, the building blocks in the southern parts and areas south of the border had medium to high vulnerability which required careful planning before the crisis in the region in terms of strengthening and improving physical indicators, especially in the field of construction, and quality and type of materials. Keywords: Fuzzy analysis; Seismic vulnerability; Physical indicators; Iran