جايگاه نهاد داوري در حقوق ايران با رويكرد فقهي

داوری از شیوه­های حل و فصل دعاوی در میان مردم، و نهادی قدیمی است كه در ایران باستان و عربستان قبل از اسلام رواج داشت و دین اسلام هم آن را امضا كرد. اسلام برای حل اختلافات از طریق داوری اهمیت ویژه­ای قائل شده و با ذكر آیاتی در قرآن كریم، زمینه توجه بیشتر به آن را فراهم نموده است. فقهای امامیه نیز در زمینه وجوب یا استحباب داوری، ماهیت داوری و شرایط داوران در دعاوی بر غنای مباحث افزوده‌اند. در نظام قانونگذاری ایران، مقنن با الهام از فقه امامیه اهمیت خاصی به داوری در دعاوی داده و با تصویب مقرراتی، ارجاع به داوری را ضروری شمرده است. طبق قانون همه اشخاص حق دارند با توافق یكدیگر اختلافشان را از طریق داوری یا حكمیت یك یا چند نفر حل و فصل كنند و تفاوتی نمی‌كند كه اختلاف آنها در دادگاه طرح شده یا نشده باشد و یا اینكه در چه مرحله‌ای رسیده باشد و از محاسن آن ساده و كم هزینه بودن آن است. در این پژوهش برای نخستین بار و به اختصار با بهره‌مندی از منابع و ماخذ معتبر و غنی در فقه­، مبانی حقوق اسلام و حقوق مدون ایران كه شامل حقوق مدنی، حقوق خصوصی و حقوق تجارت و حقوق ثبت می­باشد به جایگاه رفیع و قانونی داوری پرداخت و به ضرورت اشاره‌ای نیز به توسعه آن می­شود. هم‌چنین نشان داده می­شود كه به رغم اهمیت داوری در فقه و مقررات موضوعه، رویه عملی دادگاه‌ها حاكی از آن است كه داوری از اهمیت واقعی خود دور مانده است.