ايدئولوژي مقاومت و مخاطب فعال: نگاهي به مطالعات خوانش در ايران

مقاله حاضر مطالعه اي است بر روي تحقيقات انجام شده در دپارتمان هاي مطالعات فرهنگي در ايران (پايان نامه ها و تحقيقات پژوهشگران) و مقالات دو مجله علمي ـ پژوهشي در حوزه مطالعات فرهنگي (تحقيقات فرهنگي و مطالعات فرهنگي و ارتباطات). پرسش هاي اصلي اي كه مقاله حول آنها سامان گرفته است عبارت اند از اينكه مطالعات فرهنگي در ايران چگونه شرايط و امكان خوانش را به تصوير كشيده است؟ آيا مي توان گونه شناسي اي از انواع قرائت كنندگان از متن در ايران به دست داد؟ به طور خاص اين پرسش براي ما اهميت دارد كه چه دركي از مخاطب در مطالعات فرهنگي ايراني وجود دارد؟ و در نهايت هدف فهم محدوديت هاي تحقيقات مبتني بر خوانش در ايران است. نتايج نشان داده است كه مطالعات فرهنگي در آموزش عالي ايران، بيشتر تمايل داشته است از نوعي مخاطب فعال كه مستمراً مقاومت مي كند سخن بگويد و كمتر به عنصر ايدئولوژي و نقش قدرت در برساختن مخاطب اشاره داشته است. درعين حال، مخاطبي كه مطالعات فرهنگي آموزش عالي ايران از آن پرده برداشته است، سوژه طبقه متوسط تهراني است كه عمدتاً داراي سرمايه فرهنگي بالاست. شكل ديگري از مخاطب كه اخيراً تحقيقات از آن ياد كرده اند نه حول مقاومت، بلكه بيشتر حول لذت معنا مي شود. مخاطب لذت طلب اساساً از الگوي هال خارج مي شود و الگوي متفاوتي از مواجهه با متن را ابداع مي كند.