تأملي بر رويكرد تمثيل تكويني در تبيين برخي از آيات قرآن كريم

تبیین برخی از آیات قرآن كریم، به جهت محذورات كلامی و فلسفی در فهم ظاهری از آن، یكی از مباحث پرچالش در حوزة علوم قرآن و تفسیر بوده و از این رهگذر برخی از مفسران به دلالت ظاهری این آیات تمسك كرده و برخی نیز نگرش تأویلی و فهم باطنی را برگزیده اند؛ در این میان مفسرانی چون شیخ محمد عبده، علامه طباطبایی و آیت الله جوادیآملی، با رویكردی نوین، در عین اصرار بر چارچوب و اشارات معنای ظاهری، قائل به فهمی تكوینی و تمثیلی از این آیات شدهاند. از نظر ایشان مواردی چون تخاطب خداوند با ملائكه، نافرمانی ابلیس، اسكان آدم ع در بهشت، فریب وی توسط ابلیس، عرضه امانت الهی به آسمان و زمین، خشیت و اطاعت ایشان و ... همگی ریشه در امری تكوینی و حقیقتی غیبی داشته كه با بیانی تمثیلی بیان شده ست. این مقاله میكوشد كه در ابتدا رویكرد تمثیل تكوینی در تبیین این آیات را بررسی كند و در ادامه با اشاره به برخی از نقدها و مخالفتها و با ارائة شواهد و خاستگاههای تفسیری، فلسفی و عرفانی، آن را سنجیده و ارزیابی نماید.