پژوهشي تطبيقي در چند باور عاميانه ايلام و انعكاس آنها در متون كهن ادبيات فارسي

باورهاي عاميانه كه ريشه در اساطير، آيين ها و معتقدات بشر ادوار كهن دارند، در نواحي مختلف ايران، از جمله ايلام با تاريخ و فرهنگ چند هزار ساله، حضور دارند. تحقيق در سابقه باورها و سنن عامه، ما را با گوشه هايي از ذهنيت مردم در ادوار كهن آشنا مي كند. به سبب سيطره سنت شفاهي بر ادبيات و فرهنگ ايلام و عدم كتابت آثار در روزگاران كهن، نمي توان در باب ريشه و قدمت آيين ها و باورهاي اين ناحيه، تحقيقي اطمينان بخش عرضه كرد. يكي از راه هاي تحقق اين امر، جستجو در آثار كهن ادبيات فارسي و نشان دادن موارد همسان و مشابه در اين متون است. بيان اين اشتراك به اين معني نيست كه آيين ها و باورهاي عاميانه ايلام از رهگذر متون كهن ادبيات فارسي در اين ناحيه رواج يافته است؛ بلكه به منظور نشان دادن ريشه و قدمت اين امور در زمان هاي كهن است. باورها و آيين هايي كه از روزگاران كهن كمابيش به صورت يكسان در نواحي مختلف ايران رواج داشته، در خراسان و آذربايجان و فارس به متون كهن راه يافته؛ اما در ايلام در آن عهد، ثبت و ضبط نگشته است. پژوهش حاضر بيانگر اين است كه آيين ها و باورهايي چون: كارد و كفن برگرفتن به نشانه طلب عفو، خجسته انگاشتن مهره فيروزه، آواز بي هنگام خروس و دلالت آن، جَستن چشم و معناي رمزي آن، تقدس درخت و همسان پنداري آن با انسان، بانگ زاغ و مرغوا و نظاير آنها، ريشه در ژرفاي روزگاران بسيار كهن دارد و حاكي از استمرار فرهنگي ديرپا با عناصري مشخص در ايلام است.