تاريخ نگار ايراني در دربار عثماني و رويكرد به تشيع با تكيه بر تاريخ جنابي

العيلم الزاخر في احوال الاوائل و الاواخر معروف به تاريخ الجنابي كتابي است به زبان عربي در تاريخ عمومي عالم از ابتدا تا قرن دهم هجري كه توسط مصطفي جنابي به سلطان مراد سوم عثماني (982-1003ق.) تقديم شده است. به نوشته برخي از مولفان، تبار اين مورخ از جنابه فارس (گناوه) است و به همين سبب به جنابي معروف شده است. اهميت اين امر نيز حضور يك مورخ ايراني تبار در دربار عثمانيان در قرن دهم هجري قمري است. از اين مولف تاليفات چندي برجاي مانده است اما العيلم الزاخر في احوال الاوائل و الاواخر مهم ترين اثر اوست كه موجب اشتهارش شد. اهميت تاريخ نگاري جنابي در اين است كه وي نخستين تاريخ نگار عثماني است كه به صورتي جامع به تاليف تاريخ عمومي اسلام مبادرت كرده است. علاوه بر آن فذلكه يكي از كتاب هاي تاريخي معروف سلسله عثمانيان اثر كاتب چلبي نيز خلاصه اي از كتاب تاريخ جنابي مي باشد. نيز العيلم الزاخر في احوال الاوائل و الاواخر به عنوان ماخذ در ديگر كتاب هاي تاريخي مهم عثماني مورد توجه تاريخ نگاران اين دوره واقع گرديده است. اين امر مي تواند بيانگر تاثيرپذيري تاريخ نگاري عثماني و مورخان آن از يك مورخ ايراني تبار باشد كه نكته اي در خور اهميت است. از اين اثر دو نسخه خطي در كتابخانه ملك تهران به شماره بازيابي 4351 و 4370 موجود است. هدف از ارائه اين مقاله معرفي اين اثر و ويژگي هاي آن از نظر شيوه تاريخ نگاري با تكيه بر چگونگي نگرش مولف آن به مسئله چالش برانگيز تشيع در ميان دو دولت عثماني و صفوي، با استفاده از گزارش هاي وي درباره شخصيت امامان معصوم -عليهم السلام- و خاندان هاي حكومتگر شيعي است.