تصحيح انتقادي ابياتي از ديوان انوري

Critical correction of verses from Anvari’s Divan

ديوان انوري شاعر نامدار سده ششم از متون ارزشمند تاريخ ادبيات فارسي است كه بيش از پنجاه سال پيش، يك بار به همت سعيد نفيسي و بار ديگر به كوشش محمدتقي مدرس رضوي تصحيح و منتشر شده است. علي‌رغم كوشش مصححان و گام هاي بلندي كه در اين راه برداشته اند، هنوز كاستي هاي بسياري در ضبط اشعار شاعر هست كه بيشتر ناشي از نقص در قرائت نسخه هاي استفاده شده و دسترسي نداشتن به برخي نسخه هاي كهن است. در اين پژوهش دوازده بيت از قصايد و قطعات انوري بر مبناي دوازده نسخه كهن تصحيح شده است كه از اين تعداد پنج نسخه در اختيار مصححان و دو نسخه در اختيار شارحان بوده است و از پنج نسخه براي نخستين بار در تصحيح اشعار شاعر استفاده شده است. در تصحيح ابيات علاوه بر پشتوانه نسخه ها، دلايل و قراين ضبطِ درست بيان شده است. نتيجه پژوهش علاوه بر روشن شدن صورت درست ابياتي از ديوان انوري و بازشناسي برخي از نوادر لغات و تركيبات و بعضي تعبيرات و تصاوير شعر وي، از يك سو بيانگر نقش بي بديل نسخه هاي كهن مغفول در تصحيح ديوان شاعر و از سوي ديگر گوياي ميزان سهو و كاستي در قرائت نسخه هاي استفاده شده در تصحيح ديوان است.

Abstract Anvari’s Divan, a sixth century poet, is one of the precious texts in Persian literature. It was edited more than fifty years ago by Saeed Nafisi and then, once again, it was edited and published by Mohammad Taqi Modarres Razavi. Despite the attempts and great strides taken by editors, there are many shortcomings in the recording of the poems, mostly due to a lack of access to old and authentic manuscripts and defects in reading the versions. In this study, 12 verses of old odes and excerpts have been edited based on the twelve old manuscript of which five manuscript were accessed by the editors, two manuscript were accessed by the expositors, and five manuscript have been used edite the selected verses. In correcting the mentioned verses, in addition to the background of manuscripts, the reasons and evidence for precise recording of the verses have been discussed. The results, in addition to clarifying the correct form of selected verses from Anvari’s Divan and recognizing some rare cases of vocabulary and expressions as well as pointing to poet’s some images and interpretations, on the one hand reflects the unique role of the old ignored manuscripts in poem correction, and on the other hand, indicates the mistakes and errors in reading the old manuscripts used by the editors.