تحليلي بر تاب آوري منابع آب در فرايند حكمراني سرزمين فلات ايران

آب در آبريزهاي بسته فلات ايران، مهم ترين عامل شكل زايي و محدوديت توان توسعه سرزمين است كه انقطاع ارتباط آن در سيستم هم بسته بالادست- پايين دست و مسدودشدن جريان آن در زير و روي زمين، موجب بيابان زايي است. طي دهه هاي اخير، شاخص هاي منابع و مصارف آب كشور به سطح بحراني رسيده است. راه حل بحران آب را بايد در فرايند حكمراني هر سرزمين جستجو كرد. امروزه، توسعه پايدار منابع آب با روش شناسي انتقادي و تفكر تاب آوري، گره خورده است. روش اين پژوهش، تحليلي، انتقادي و مطالعه مروري همراه با استنباط نظرات نويسندگان مي باشد. هدف پژوهش حاضر، شناسايي فرصت ها و نارسايي هاي فراروي نظام مديريت و بهره برداري منابع آب در فلات ايران به منظور تدوين راهبردهاي تاب آوري آن است. بنياد آمايش سرزمين كشور ما با محتواي بوم شناختي- اجتماعي، جهان بيني و بستر تعامل با طبيعت در فلات ايران تطابق ندارد. توان سرزمين در فلات ايران، فراتر از نتايج روش هاي ارزيابي توان معمول جهان است؛ زيرا مباني استفاده از سرزمين در اين تمدن آب سالار، بر مزيت هايي (عدم تجانس ساختاري سرزمين، ابعاد زماني- مكاني دسترسي به منابع، ارتباطات عمودي- افقي سرزمين و تكيه بر آب هاي زيرزميني به جاي آب هاي سطحي) بنا شده كه فراپايداري ايجاد كرده اند. تاب آوري چنين وحدتي، نيازمند شناسايي و ارزيابي سرزمين در مقياس هاي سلسله مراتبي كلان (آبريز هم بسته)، مياني (كمربندهاي ارتفاعي) و سپس خرد (بوم سازگان ها) مي باشد. در اين شرايط، ساماندهي، مرمت و حفاظت شبكه هاي حياتي و زيرساخت هاي طبيعي سرزمين، با رويكرد محتاطانه و پايش مستمر تغييرات ممكن مي شود. سرمايه هاي فرهنگي، احساس تعلق به سرزمين، اخلاق و ابتكار بايد به عنوان مباني ديگر استفاده از سرزمين ما تلقي شوند. همچنين اصلاحات نهادي به منظور برون رفت از موانع نظام ديوان سالاري منابع آب كشور شامل كاهش اختيارات دولت و حركت به سمت الگوي مشاركتي، اجماع محور، شايسته سالار، شفاف در سياست گذاري، پاسخگو، اثربخش و كارا، عادلانه و قانون مدار ضروري است