بررسي جايگاه شهر گور در دوره ي ساسانيان و چيستي و كاركرد بناهاي مياني آن

شهر گور در فيروزآبادِ فارس نخستين پايتخت ساسانيان به شمار مي رود. دو ويرانه در اين شهر وجود دارد كه يكي از آن ها بنايي است برج مانند و ديگري ويرانه اي ساخته شده از سنگ هاي پاك تراش. شماري از مورخان به اين آثار اشاراتي كوتاه داشته و برخي پژوهشگران كاركرد آن ها به شكل گذرا بررسي كرده اند. با اين همه، چيستي و كاركرد اين بناها هنوز مبهم است. بنابراين، هدف اصلي اين مقاله دستيابي به روايتي منطقي درباره ي چگونگيِ زندگي درون اين آثار در دوره ي ساسانيان است. از اين رو، روش تحقيق آن تفسيري-تاريخي خواهد بود. پرسش هاي اصلي پژوهش درباره ي اهميت منطقه ي فيروزآباد و شهر گور در آغاز دوره ي ساسانيان، نام بناهاي مهم درون شهر، و كاركرد اصلي اين آثار است. براي پاسخ به اين پرسش ها، نخست، جايگاه ايالت پارس و فيروزآباد را در آغاز دوره ي ساسانيان را بررسي مي كنيم تا به چشم اندازي از موقعيت شهر گور در آن زمان دست يابيم. سپس در بخش دوم مقاله، به مطالعه ي نوشته هاي مورخان و جغرافي دانان دوره ي اسلامي درباره ي اين شهر و آثارش مي پردازيم تا بدانيم ساختار كالبدي شهر چگونه بوده و آثار معماري آن در دوره هاي مختلف چه وضعيتي داشته و به چه نام هايي مشهور بوده اند. در مهم ترين بخش مقاله، كاركردهاي دو بناي مشهور ميانيِ شهر را بررسي مي كنيم. اين كار با مطالعه ي نظرات پژوهشگران معاصر و سياحان غربي درباره ي اين آثار و مقايسه ي اين ديدگاه ها را با يكديگر و تحليل استدلالشان، و همچنين بررسي تطبيقي با نمونه اي از دوره ي اسلامي صورت خواهد گرفت. در پايان، به اين نتيجه رسيديم كه شهر گور يا اردشيرخوره از نظر سياسي و ديني جايگاه بسيار مهمي در آغاز دوره ي ساسانيان داشته و تا پايان دوره، كمابيش جايگاه آييني خود را حفظ كرده است. با اين كه درباره ي بناهاي مياني نظرات متناقضِ بسياري بيان شده، منطقي ترين نتيجه گيري ما اين است كه اين دو اثر بخشي از مجموعه اي واحد و متمركز و سلطنتي بوده كه پس از فروپاشي ساسانيان به سرعت روبه زوال رفته اند.