بررسي نقش اقليم بر نوع معماري و تزيينات حسينيه ي نواب بيرجند

از جمله عوامل موثر و بنيادي در طراحي شهرهاي اسلامي و بناهاي درون شهري آن، «اقليم و رعايت اصل رون» مي باشد؛ آن چنان كه تاثير آن در بافت شهري و حتي تك تك بناها و عناصر معماري داخلي فضاها ديده مي شود. در ايران اسلامي، معماري بناها و شهرها در اقليم گرم و خشك يكي از بارزترين و مشخص ترين نمودهاي تاثير اقليم بر شكل گيري شهر و بناها به شمار مي رود و مي توان زيباترين و هنرمندانه ترين طراحي هاي ايراني را در اين نوع اقليم مشاهده نمود. وجود محله هاي متعدد در بافت تاريخي شهر بيرجند و بناهاي به يادگار مانده ي مذهبي، عمومي، خصوصي و غيره، يادآور گذشته ي آن است. بخشي جدايي ناپذير از كالبد فيزيكي اغلب شهرها و روستاهاي تاريخي ايران به ويژه از دوران صفويه به بعد بناهايي موسوم به ميدان، تكيه و حسينيه است. در اين مقاله، شهر بيرجند در حاشيه كوير به عنوان نمونه اي منحصر به فرد كه كمتر مطالعات معماري سنتي در آن صورت گرفته، برگزيده شده و سعي در بررسي تاثير اقليم در يكي از بناهاي تاريخي منحصر به فرد از دوران حكومت شاه عباس صفوي به نام «حسينيه ي نواب» دارد. حال سوال اصلي پژوهش پيش ِرو اين است؛ اقليم چه تاثيري بر ساختار معماري و تزيينات حسينيه ي نواب داشته است. اين بنا در حال حاضر، در يكي از محله هاي تاريخي بيرجند به نام «چهار درخت» قرار گرفته و نمونه ي مطالعاتي ارزشمند و مناسبي جهت سنجش فرضيه ي تاثير اقليم در طراحي و شكل گيري بناهاي حاشيه ي كوير مي باشد. نگارندگان در پژوهش حاضر، با روش توصيفي-تحليلي و ابزار گردآوري اطلاعات كتابخانه اي و به ويژه مشاهده، سعي در بررسي و تحليل معماري بناي مورد مطالعه بر مبناي شاخص «اقليم» دارند. نتايج پژوهش حاضر نشان مي دهد كه اقليم، مهم ترين عامل تاثير گذار بر ساختار كالبدي گونه هاي مختلف (ميانسرا، طاق و گنبد، بادگير و ساخت مايه) در بناي مورد مطالعه بوده و معمار حسينيه ي نواب با در نظر گرفتن شرايط اقليمي مناسب ترين سبك معماري (الگوي درونگرايي) و كاربردي ترين آرايه هاي تزييني را به كار برده است.