بررسي نقش انسان در تغييرات مورفولوژي مجراي رودخانه ليقوان چاي

نقش انسان به طور مستقيم و غير مستقيم، ميزان آب و رسوب ورودي به رودخانه ها را تغيير داده و منجر به تغيير ژئومتري مجرا مانند تغيير عرض و عمق رودخانه مي شود. در اين تحقيق با استفاده از نقشه برداري ميداني مسير رودخانه ليقوان و مدل HEC-RAS، تغييرات مورفولوژيكي رودخانه ليقوان و نقش انسان در اين تغييرات مورد مطالعه قرار گرفت. نتايج نشان داد كه روند سيستماتيكي بين متغيرهاي مورفولوژيكي و فاصله از پايين دست رودخانه وجود ندارد به طوري كه عرض، عمق، نسبت عرض به عمق، سطح مقطع پر و دبي به طور سيستماتيك به طرف پايين دست جريان افزايش نيافته است كه نشان دهنده تاثير عوامل غير طبيعي (نظير مداخلات انساني) در تغيير مورفولوژي مجرا در كنار عوامل طبيعي است. تغييرات عرض و عمق در مقاطع مختلف رودخانه متفاوت بوده به طوري كه تعدادي از تغييرات در عرض مجرا در اثر كاناليزه كردن مسير رودخانه (مقاطع 2، 6، 8 و 12) قابل مشاهده است همچنين تغييرات عرض و عمق مجرا در ساير مقاطع نظير مقاطع 4 و 5 در اثر افزايش زمين هاي كشاورزي و گسترش خانه سازي و ويلا سازي در حريم رودخانه بوده است. همچنين تغييرات مورفولوژيكي مجرا طي دهه اخير نيز نشان مي دهد كه فرايند غالب در بازه مورد مطالعه، حفر و باريك شدن مجرا مي باشد. تنها در بعضي مقاطع، رسوبگذاري مشاهده شده كه اين مقاطع در بالادست بازه مورد مطالعه قرار گرفته اند و در بقيه مقاطع فرآيند حفر غالب بوده است. در مجموع در مجراي رودخانه ليقوان چاي فرآيند حفر (بيش از 1 متر) و باريك شدن (بيش از 18 متر) غالب است هر چند در مقاطعي نظير 9 و 10 مجرا عريض شده و در مقاطع 1، 2، 3، 5 و 7 رسوبگذاري اندكي مشاهده مي شود. همه اين تغييرات نشان داد كه در تغييرات مجراي رودخانه ليقوان، در كنار عوامل طبيعي (افزايش دبي حداكثر)، نقش عوامل انساني (كاناليزه كردن مجرا و تغيير كاربري حريم رودخانه) تاثير بسزايي داشته است.