بررسي تطبيقي جهت گيري شبستان در مساجد سنتي و معاصر

شبستان به عنوان شاخص ترين عنصر معماري در مساجد سنتي مي باشد كه به لحاظ ساختاري و كالبدي از جايگاه مهمي برخوردار بوده است. ولي با گذشت زمان در معماري مساجد معاصر تغييرات مشهودي در ساختار و سازمان فضايي آن بوجود آمده است. از اين رو هدف اصلي اين مقاله بررسي اهميت جهت گيري و سلسله مراتب فضايي شبستان در طراحي مساجد ايراني ـ اسلامي است و در نظر دارد با شناخت نظام انديشه و زيرساخت هاي تفكر معماران مساجد ايراني ـ اسلامي به مطالعه تطبيقي جايگاه و جهت گيري شبستان در معماري مساجد سنتي (دوره صفوي اصفهان) و مساجد معاصر (تهران) بپردازد. نمونه مورد بررسي پنج مسجد دوره صفوي شهر اصفهان و پنج مسجد معاصر شهر تهران مي باشد كه ضمن برداشت موقعيت مكاني، از نظر هندسه و چيدمان فضاي داخلي و جهت ورود به بنا تا قرارگيري در جهت محور قبله مورد تجزيه و تحليل ساختاري قرارگرفته اند. روش تحقيق در اين پژوهش، از نوع تفسير تاريخي و توصيفي - تحليلي مي باشد كه با استفاده از تدابيري چون پيمايش ميداني و جمع آوري اطلاعات كتابخانه اي با مطالعه اسناد سخت و نرم به بررسي شواهد پرداخته و تحولات فضايي شبستان در مساجد سنتي شهر اصفهان و مساجد معاصر شهر تهران استخراج و با ترسيم نمودارها به صورت تطبيقي بررسي شده اند. نتايج پژوهش حاصل از بررسي تطبيقي مساجد سنتي و معاصر و تحليل نقاط قوت و ضعف هر يك از مساجد در طراحي شبستان بيانگر اين موضوع است كه در طراحي مساجد معاصر شهر تهران به جهت گيري شبستان توجه چنداني نشده و بدون تعريف درست از آن، شبستان ها به نمازخانه اي بدل شده اند كه فاقد اصول خلافيت و مفهوم گرايي و وحدت در عين كثرت مي باشند.