چشمه علي دامغان و علل تقدس آن

توجه به عناصر طبیعی به دلیل نقشی كه این عناصر در زندگی بشر داشته‌اند در بسیاری از فرهنگ‌های كهن من‌جمله ایران مرسوم بوده است. اهمیت این موضوع تا حدی بوده كه در نظر ایشان برخی از این عناصر مقدس بوده و برای آن مراسم و آیین‌هایی به جا می‌آوردند. آب یكی از این عناصر طبیعی است كه شكل‌گیری شهرها و توسعه تمدن بشری از دیرباز وابسته به آن بوده و هست. هر جا با تمدن شهری برجای مانده از زمان‌های دور روبرو می‌شویم، بدون شك در حوالی آن ردپای چشمه، رود یا رودهایی مشاهده می‌شود. این عنصر طبیعی در پهنه جغرافیایی ایران‌زمین به دلیل قرارگیری در اقلیم گرم و خشك اهمیتی دوچندان یافته و معضل كم‌آبی باعث می‌شود طیف وسیعی از باورهای مقدس ایرانیان به حفاظت از آب و جلوگیری از آلوده كردن آن اختصاص داشته باشد. از همین روست كه در جای جای ایران، علی‌الخصوص در فلات مركزی با آب‌هایی مقدس مواجه می‌شویم‌. آب‌های مقدسی كه چشمه‌های مقدس، دریاچه‌های مقدس، قنات‌های مقدس را در بر می‌گیرد. آب‌های مقدسی كه به وجود آورندگان آنها یا صاحبان آنها پیامبران، امامان و ائمه اطهار هستند. چشمه علی شهر دامغان ، به عنوان سرچشمه تنها رودخانه دایمی شهر كه آب آن از چشمه‌های كف دریاچه و از كوه – تپه آب ده شمال آن سرچشمه می‌گیرد، نمونه‌ای است از این فضاهای مقدس كه قدمت آن به پیش از اسلام می‌رسد. این مكان در نظر ساكنین مقدس بوده و مردم به ریشه چنار 1000 ساله كنار چشمه دخیل می‌بندند. طبق بررسی شواهد و مستندات موجود در كتب تاریخی، حفاری‌های انجام شده و مشاهدات عینی صورت گرفته توسط نگارنده علت تقدس این مكان باید به واسطه حضور آب مقدسی باشد كه از دل كوه خارج می‌شود. شاید این مكان نیایشگاهی مهری بوده باشد برای پرستش الهه مهر و ناهید در كنار آب : سه‌گانه آب، درخت، كوه.