معاد جسماني در اضحويه ابن سينا

باور پرآوازه ابن سينا درباره معاد آن است كه معاد هم روحاني است و هم جسماني اما او در رساله اَضحويه، آشكارا معاد جسماني را نادرست شمرده و در رد آن به استدلال پرداخته است. در اين مقاله كه به گزارش، تحليل و نقد سخنان ابن سينا در بيان اين ديدگاه و نيز ربط و نسبت آن با ديدگاه رايج او اختصاص دارد، روشن شده است كه دلايل ابن سينا براي انكار معاد جسماني ناتمام بوده و امكان اين معاد را رد نمي كند. از اين رو، با توجه به نصوص فراوانِ تاويل ناپذير قرآن و روايات، از پذيرش معاد جسماني گزيري نيست. البته داوري درباره ارتباط اين ديدگاه با ديدگاه رايج او و اينكه ديدگاه نهايي او چيست، آسان نيست اما مي توان گفت كه وي در آثار بعدي خود از شدت مخالفت با معاد جسماني كاسته و حتي در پاره اي از آنها، به پذيرفتني بودن آن اعتراف كرده است.