بررسي و مقايسه‌ ي مصرع‌ هاي تضميني حافظ از ديگر شاعران

اگر ديوان اشعار حافظ را بررسي كنيم، در خواهيم يافت كه او آثار بيشتر شاعران ديگر را خوانده و بسياري از اشعار خود را به‌ استقبال آنان سروده‌ است. علاوه بر اين، برخي از مضامين و ابيات و مصرع‌‌‌‌ هاي شاعران پيشين و هم‌‌‌‌ عصر خود را لا به‌‌‌‌ لاي اشعار خويش گنجانده‌ است. در اين مقاله، منحصرا مصرع‌‌‌‌ هايي تحليل و مقايسه شده كه حافظ بدون كمترين دخل و تصرفي، تضمين كرده‌ است. وقتي حافظ مصرعي را از يك شاعر تضمين كرده، گويي مصرع ديگر شاعر را نپسنديده يا مصرع خود را مناسب‌‌‌‌ تر ديده‌ است. او با تغيير يك مصرع و تضمين مصرع ديگر، در اغلب موارد، معني جديدي براي مصرع تضمين‌ شده خلق كرده و با جابه‌‌‌‌جايي مصرع‌‌‌‌ ها در بيشتر موارد، موسيقي كناري و دروني مصرع را افزايش داده‌ است. اگرچه گاهي مصرع‌‌‌‌ هاي غيرغزلي ديگران را در غزل تضمين كرده، در اكثر مواقع، تجانس مصرع تضمين‌ شده در شعر حافظ طبيعي‌‌‌‌ تر از شعر مبدأ است. با اينكه حافظ آگاهانه سعي كرده زيباترين و برجسته‌‌‌‌ ترين مصرع‌‌‌‌ هاي شاعران را تضمين كند، در غالب موارد، به آن مصرع جاني دوباره بخشيده و موجب اعتلاي همه‌ جانبۀ آن‌ ها شده‌ است.