بررسي ديدگاه علامه طباطبايي دربارۀ آموزۀ طينت

يكي از آموزه‌هاي شيعي كه در تفاسير قرآن دربارۀ آن بحث شده، آموزۀ طينت است. اين آموزه تفاوت آدميان را در آفرينش مطرح مي‌كند و از پيوند ايمان و كفر با طينت آدميان سخن مي‌گويد. در نگاه اول، اين آموزه دال بر سعادت و شقاوت ذاتي انسان و نفي اختيار آدمي در رقم زدن عاقبت خويش و در نتيجه گرايش به جبر است. بسياري از محدثان و مفسران اماميه به تبيين مفاد اين روايات و حل اشكال‌هاي آنها پرداخته‌اند. علامه طباطبايي در تفسير الميزان با طرح الگوي جامعي، بر اساس مباني حكمت صدرايي، به تحليل محتوايي اين آموزه پرداخته است. وي با حمل طينت بر ماده‌اي زميني‌ كه بدن انسان را مي‌سازد و سپس نفس انسان از آن برمي‌خيزد؛ تأثير آن را بر سعادت و شقاوت انسان در حد اقتضا مي‌داند و مستلزم جبر نمي‌داند. در اين مقاله ضمن بيان تحليل علامه، مباني آن را تبيين مي‌كنيم و در نهايت، راه‌حل ارائه‌شده توسط علامه را براي اشكال‌هاي مطرح‌شده ارزيابي خواهيم كرد.