قصه‌شناسي افسانۀ نخودي

(Classifying the Folktale ofNokhodi ("Little Pea"

«نخودي» از افسانه‌هاي معروف سحر و جادو ايراني است كه روايت هاي گوناگون آن در مناطق مختلف وجود دارد. در اين قصّه، موجودي نيمه و كوچك با كمك حيوانات وحشي موفق مي‌شود حق خود را از شاه بگيرد. جز روايت‌هاي ايراني، ده‌ها روايت در ادبيات كودك جهان نيز ده ها روايت از اين داستان ديده مي‌شود و معادل تيپ 700 و 715 جهاني آرنه تامسون است. تمام روايت‌ها آغازي واحد دارند كه تولد قهرمان است و با كنش‌هاي متفاوت ادامه مي‌يابند. در اين مقاله هجده روايت‌ موجود در سه گروه با عنوان «نخودي و حق‌ستاني از شاه» (تيپ 715)، «نخودي و ديو» (بدون كد جهاني) و «نخودي و دزدان» (تيپ 700) به همراه مهم‌ترين بن‌مايه‌هاي داستاني بررسي مي‌شود. هدف اين مقاله جداي از معرفي يك افسانۀ ي كهن عاميانه ايراني، ارائۀ ي نمونه مطالعۀ موردي يك افسانه و قصّه‌شناسي آن بر اساس منابع چاپي است.

Nokhodi is one of the famous Iranian legends of magic with different versions of it narrated in different parts of Iran. In this story, a very small creature will succeed in getting back what is his from the king with the help of wild animals. Besides the Iranian versions of the story, there exist many other versions of it in children's literature all around the world, for example it is equal to Aarne Thompson's global types of 700 and 715. All of these narratives have the same beginning which is the birth of the major character continuing with other incidents. In this article 18 existing versions of the story are studied under three groups as "The Little Pea and His Claim upon the King" (Type 715), "Pea and Demon" (without the international code) and "Peas and Robbers" (Type 700). The purpose of this paper, apart from the introduction of a myth from ancient Iranian art, is to provide a case study of a legend that it is based on printed sources.