نقش ارجاع شخصي و اشاره‌اي‌در انسجام شعر عروضي فارسي

ارتباط‌جمله‌هاي هر متن با يكديگر در دريافت مفهوم‌نهايي‌آن نقش‌اساسي‌دارد. به همين دليل برخي از نظريه‌هاي زبانشناسي بخش مهمي از نظريه خود را به تحليل اين ارتباط اختصاص‌مي‌دهند. يكي از اين‌نظريه‌ها نظريه نقشگراي هاليدي است. وي‌ در اين نظريه ارتباط معنايي، لفظي، نحوي و منطقي جمله‌هاي هر متن را با يكديگر انسجام ناميده ‌است. از اين ديدگاه انسجام عواملي دارد كه عبارت است از: 1) ارجاع 2) جايگزيني و حذف 3) انسجام واژگاني 4) ربط. به دليل گستردگي مطلب، نگارندگان اين مقاله تنها به بررسي يكي از اين عوامل، يعني ارجاع، مي‌پردازند. ارجاع رابطه‌اي است كه طي آن تعبير يكي از طرفين ارجاع، يعني عنصر پيش‌انگار بر اساس ويژگيهاي معنايي آن عنصر انجام نمي‌شود، بلكه براي اين منظور به طرف ديگر رابطه، يعني مرجع، رجوع مي‌شود. ارجاع سه گونه دارد: شخصي، اشاره‌اي و مقايسه‌‌اي. در اين مقاله تنها به انواع شخصي و اشاره‌اي آن پرداخته مي‌شود. ارجاع شخصي به مقوله شخص ارجاع مي‌دهد. ارجاع اشاره‌اي به محل و ميزان نزديكي يا دوري اشاره مي‌كند. ارجاع شخصي در زبان فارسي شامل‌ضماير شخصي و اختصاصي است و ارجاع اشاره‌اي شامل ضمير اشاره و قيدهاي اشاره‌اي است.