نقش اجتماعي خانقاه در قرن هشتم

قرن هشتم دوره‌ نزديكي و هماهنگي بيشتر تصوّف و تشيّع است. تمايلات شيعي در ميان عارفان موجب گسترش مبارزات عدالتخواهانه شده، و به تشكيل نهضتهاي اجتماعي از قبيل سربداران منجر مي‌شود. سوال پژوهش اين است كه خانقاه و خانقاه‌نشيني در اوضاع اجتماعي قرن هشتم چه تاثيراتي دارد. اين مقاله به بررسي نقش اجتماعي خانقاه در قرن هشتم و پيدايش سلسله‌هاي تصوف و نهضتهاي اجتماعي برخاسته از آن مي‌پردازد. روش تحقيق، توصيفي و بر مطالعات كتابخانه‌اي مبتني است. نتيجه تحقيق به اختصار اين است كه در قرن هشتم، مبارزه مستقيم با حاكمان و ادّعاي تشكيل حكومتهاي مردمي در ميان صوفيان رشد چشمگيري دارد. سلسله‌هاي شيعي چون سربداران، موفق به تشكيل حكومت مي‌شوند و پيروان صفي‌الدين اردبيلي و شاه نعمت‌الله ولي در صحنه‌هاي اجتماعي حضور پُررنگتري مي‌يابند و از خشونت و وحشي‌گري حاكمان قدري مي‌كاهند و براي كاهش آلام مردم تلاش مي‌كنند. در اين قرن دروغ و تزوير و ريا در همه‌ طبقات اجتماعي رواج دارد. صوفيان و خانقاه آنان نيز از اين مفاسد در امان نيست.