تأملي روش‌شناختي بر اخذ روي‌آورد كاركردگرايانه در دين‌پژوهي و دين‌آموزي

Criticism of Functional Approach in Religious Study

نگرش كاركردگرایانه به دین كه بسط و تطور خود را مرهونِ جامعه‌شناسان دین بوده، رهیافتی است كه كشف فواید عملیِ باورهای دینی را هدف خویش قرار می‌دهد. اقبالِ پژوهشگرانِ دینی و نهادهای فرهنگی به اخذِ این رهیافت در مقامِ مطالعۀ دین عللی دارد كه از آن جمله‌اند: آسان‌یاب‌سازیِ تعالیم دینی، جذابیتِ استناد به شواهد علمی و یافته‌های تجربی، غلبۀ نگرشِ تجربی در محافلِ علمی و ادارۀ نهادهای دینی توسط دانش‌آموختگان علوم تجربی. مطالعۀ دینیِ كاركردگرا بسیار آسیب‌زاست و نه تنها به تقویت باورمندیِ دین كمك نمی‌كند، بلكه دین‌باوریِ افراد را سُست و ضعیف می‌كند. اشكال‌های دین‌پژوهیِ كاركردگرا عبارتند از: ابتنای بر تعریفِ ناپذیرفتنی پراگماتیستی از صدق، امكانِ از میان رفتنِ اعتبارِ عقاید دینی در صورت پیدایش جایگزین، ایجاد نظام ارزشیِ غیردینی در ذهن دینداران و شكل‌دهیِ ایدئولوژیِ ضد دینی در فكر افراد جامعه. الگوی مطلوب در مطالعات دینی، كاركردیابی به‌جای كاركردگرایی است. كاركردگرایی، انحصار در آثار دنیویِ باورهای دینی است، اما در الگوی كاركردیابی، افراد می‌آموزند كه ابتدا حقانیت دین را از طریق رهیافت‌های عقلی و نقلی دریابند و سپس به جست‌وجوی كاركردهای دین بپردازند و نیز می‌آموزند كه مبنای اساسیِ پذیرش باورهای دینی، اصول و مبانیِ عقلی بوده است و كاركردهای كشف‌شده، هیچ دخالتی در تعیینِ دُرستی و حقانیتِ دین ندارند.

Religious study and propagation has different methods. One of these methods which accepted by educational and cultural institutions in recent years is religious functionalism. This approach which has developed by sociologists follows the practical results of religious beliefs. Functional approach is accepted by educational and cultural institutions because of simplification of religious beliefs, charisma of citation to scientific findings and evidences and managing of religious institutions by graduates of sciences. Functional religious education is very harmful and weakens the religiosity of society. Critiques of functional religious education are this approach is based on unacceptable pragmatic theory of truth, possibility of unreliability of religious beliefs if an alternative has been found, forming a secular value system in the believersʹ minds and formation an antireligious ideology for believers. Correct and appropriate model in religious education is finding of functions instead of functionalism. Functionalism is exclusive in practical results but in model of "finding of functions" believers learn the rightfulness of religion by rational and traditional approaches then search to functions of religious teachings. Also learn that the fundamental basis of religious beliefs is rational principles and discovered functions have no influence in determine of validity of religion.